Қостанайда Міржақып өмірі мен өнегелі мұрасы атты республикалық ғылыми конференция өтті

Қазақстан мұсылмандар діни басқармасының Қостанай облысындағы өкілдігі ұйымдастырған республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияға ҚМДБ төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы, алаштанушы ғалым, академик, «Қазақ газеттерінің» бас директоры Дихан Қамзабекұлы, облыс әкімінің орынбасары Бақытжан Нарымбетов, өңір зиялылары, облыстық дін істері басқармасының өкілдері, діни қызметкерлер қатысты, деп жазады Egemen.kz.

Көпшілікке берер таным-тағылымы мол айтулы іс-шараның  кіріспе бөлімінде Алаш ардақтысының рухына арнайы құран бағышталды.  Жиын басында көпшілікке құттықтау сөз арнаған облыс әкімінің орынбасары өңірде Міржақыптың рухани мұрасын танып-білу бағытында атқарылып жатқан іс-шараларға тоқталды.

«Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Ұлт зиялыларының асыл арманы – тәуелсіздік еді. Біз сол арманның орындалған дәуірінде өмір сүріп жатырмыз. Енді олардың аманатына адал болу – басты міндетіміз» деген болатын. Бұл сөз біздің әрбір ісіміздің, әрбір бастамамыздың темірқазығы болуы тиіс. Міржақыптың рухани мұрасын насихаттау – тарихты таныту ғана емес, саналы азамат қалыптастыруға бағытталған үлкен жұмыс», деді Бақытжан Хаберұлы.

Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлының айтуынша, тағдыршешті кезеңде ұлтқа қызмет көрсетудің үздік үлгісін көрсеткен арыстарымыздың қатарында Міржақып Дулатұлының есімі ерекше ілтипатпен аталады. 

«Расында, Міржақып Дулатұлы – қазақ халқының рухани жаңғыруына, ғылым мен мәдениеттің дамуына, ұлттық сана мен мемлекетшілдіктің қалыптасуына қызмет еткен көрнекті тұлға. «Оян, қазақ!» деп ұран тастап, елін білімге, өркениетке, еркіндікке үндеуі аса маңызды дүние деп санаймыз. Алғашқы сауатын ауыл молдасынан ашқан Міржақып тек саяси күрескер ғана емес, терең иман иесі, халқын дін мен дәстүр аясында тәрбиелеуді мақсат еткен ағартушы еді. оның шығармаларында адамгершілік, әділдік, отансүйгіштік секілді исламның басты құндылықтары кеңінен қамтылған. Алаш аяулысы дін үшін, халық үшін бейнет көрді. Қазіргі таңда Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы да міржақып бабамыз айтқан бағытты бекем ұстап, елге, дінге қызмет етіп келеді. Міржақып атамыз «Қазақ газетіне» жариялаған мақалаларының бірінде: «Ар-намыс, махаббат болмаған жерде адамшылық тұра ма? Бұл сипаттардың болуы үшін адам баласы азат, тәрбиелі болуға тиіс. Ұл, қыз демей, баланы оқыт, қазақ. Бір халық өзінің тарихын білмесе, бір ел өзінің тарихын жоғалтса, оның артынша өзі де жоғалуға ыңғайлы болып тұрады. Қандай адам жақсы кісі болмақ керек? Сондай адам жақсы – кімде-кім жетім-жесір, кәріп-қартаң, қысылған-қымтырылғандарға жақсылық қылып, оларды қуантып қойса..» дейді. Өздеріңіз жақсы білесіздер, дін де мұсылман баласының қайырымды болуын, мұқтажға көмектесуін, әділ болуды бұйырады. Міржақып қазақтың асқақ арманы мен мұң-мұқтажын терең түсініп, ел мүддесіне қалтқысыз қызмет етті. Жұрттың сана-сезімін жаңғырту жолында еңбек етіп, жасампаз рухтың жаршысы болды. Адамзатқа ортақ құндылықтарды кеңінен дәріптеп, жастарды өнер мен білімге үндеді, сондай-ақ әдебиетіміздің жаңа деңгейге көтерілуіне зор еңбек сіңірді», деді Наурызбай қажы Тағанұлы.

Алқалы жиынның ғылыми мәнін тереңдетіп, танымдық өрісін кеңейте түскен академик Дихан Қамзабекұлы «Міржақыптанудың мәдени ақпараттық мұраты» тақырыбында кеңінен толғап, көпшілікке жалпы алаш зиялыларының, Міржақыптың ұлтқа сіңірген қызметін айшықтап, алаш ардақтысының діни көзқарасы жайындағы ойларын тұжырымдап берді.

«Біз бүгінгі ұрпаққа Міржақыптың «Оян, қазақ!» деген үндеуін, ойын қалай жеткізер едік? Әрине, ұлт пен елдік бірінші кезекте тұрады. Қазіргі қоғамда түрлі күрделі жағдай бар, қуанатын жағдайлар да аз емес. Біз сол күрделі мәселені кезең-кезеңімен шешуіміз керек. Міржақып та өз заманының алдында тұрған мәселені кезең-кезеңімен шешті. Әлиханша айтсақ, заман  әр буынның мойнына бір жүкті артады. Әр ұрпақ өзіне артылған жүкті жетер жеріне апарып тастағаны дұрыс. Біз, өкінішке қарай, сол жүкті белгілі орынға апарып қоймаймыз. Кейінгі буынның иығына тастап кетеміз. Біздің кемшілігіміз – осында. Бұл кемшілік жинала келе күрделі жағдайға айналады. Сондықтан біз бүгінгі конференция арқылы да өңірдегі, елдегі мәселелерге кішкентай болса да қолғабыс тигізсек, соны шешсек игі», деді Дихан Қамзабекұлы.

Ғалым аталған жиынды Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы өткізіп отырғанын атап өтіп, одан әрі Міржақыптың дінге сіңірген еңбегі төңірегінде ой өрбітті.  

«Әрине, өткен ғасырдың басы – ұлт алдында біз боламыз ба, болсақ, кіммен бірге боламыз деген тағдыршешті таңдау тұрған аса күрделі кезең. Өздеріңіз білесіздер, ол заманда түрік мұсылмандарының саны 20 млн екен. Осы 20 млн адамды біріктіретін идеялар, тұлғалар қажет болды. Олар – Ысмайыл Ғаспыралы, Ыбырай, Ахмет, Міржақып сынды тұлғалар. Біз Ахметті, Міржақыпты айтқан кезде Ыбырайды айтпай тұра алмаймыз. Ыбырай – олардың үлкен ұстазы.  Кезінде Ташкентте «Талап» деген ұйым болған. «Талапта» Алаш зиялыларының бәрі қазақ тарихын қалай жазамыз, рухани-мәдени мұраны қалай зерттейміз деген мәселе көтеріліп, осы төңіректе бірталай талқылаулар болған. Бүгінде біраз тұлғаларды тарихтан сызып тастайық, бізге қажет емес деп жүрген большевиктер сияқты азаматтарымыз бар. Олар ақты – ақ, қараны – қара дейді. Мұның бәрін сол заманның өзіне түсіп, сол заманның контексінде қарай алмасақ, біз көп қателікке ұрынамыз. Біз, бірінші, сол заманда өмір сүріп көрейік. Мәселен, осы өңірдегі Мангелді, Әліби Жангелдин, Ахмет, Міржақыптарға қалай қараймыз? Қалай іріктеп аламыз? Қазір зиялылар бөл жөнінде әр түрлі айтып жүр. Кезінде Ахмет заманында Ыбырай Алтынсаринді кемеден лақтырайық деген азаматтар болды. Бұл жөніндегі ұстаным былай –  «Егер Ахмет Ыбырай заманында өмір сүрсе, Ыбырайдай болар еді, Ыбырай Ахмет заманында өмір сүрсе, Ахметтей болар еді». Бұл – 1922-23 жылдары айтылған ой. Осы ұстаным біз үшін аксиома болу керек. Әрине, большевизмді біз сұрап алған жоқпыз. Өзі келді. Қазір саясатта жүрген бауырларымыз жақсы біледі, Мағжан «саясат – ағаш ат» дейді. Ол өте күрделі, өте нәзік дүние. Ірі тұлғаны үлкен саяси партиялар өзіне тартқысы келеді. Сол арқылы өз идеясын ілгерілеткісі келеді. Сондықтан 20 ғасырдың басында Әлихандардың өзі марксизм сол замандағы ірі, әлеуметтік сипаттағы ағартушы идея ретінде қараған.  Сол кезеңде Алаш зиялыларының көбі коммунистік партияға өтті. Тіпті, 1918 жылы Омбы сапарында Әлихан жастарға «Қазір араласпағандарың мына партияға өтіп алыңдар. Жаңа өкіметке қызмет етіңдер. Ұлтты сақтап қалудың жолы – осы» деді. 1923 жылы Қостанайдың азаматы арқылы жазылған кішкентай хат бар. «Егер кітап жазбасақ, газет-журналға мақала жазбасақ, алашқа қызмет ететін өзге жол бөгелді ғой. Саясатта біз жоқпыз. Кез келген кезеңде халықты ертудің құралы – саясат. Яғни, бізді шегеріп тастады. Сендер алға шығыңдар» дейді. Демек, Әлібидің де, Амангелдінің де тарихи қызметін осы аяда қарауымыз керек», деді академик ғалым.

Жиын соңында Бас мүфти Наурызбай қажы Тағанұлы Міржақып Дулатұлының 140 жылдығына орай ұйымдастырылған «Бақытсыз Жамал: тағдыр және таным» тақырыбында жарияланған эссе байқауының жеңімпаздарын марапаттады.

Конференциядан кейін көпшілік Торғай музейлер кешені әкелген көшпелі көрмені тамашалады.

Қостанай облысы