Қ.Тоқаевтың Исламабадқа мемлекеттік сапары: Қазақстан Пәкістан қатынастарының жаңа кезеңі

Саяси тұрақсыздық үстемдік еткен өңірлердің тоғысындағы Орталық және Оңтүстік Азия үшін Астана мен Исламабад арасындағы диалог соңғы жылдары ерекше маңызға ие бола бастады. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Пәкістанға мемлекеттік сапары – екі ел басшылығының стратегиялық сенімді тереңдетуге, аймақтық қауіпсіздік пен экономикалық байланыстарды жаңа деңгейге шығаруға бағытталған маңызды қадамы. Сарапшы Таир Нигманов бұл сапардың символдық қана емес, нақты саяси әрі экономикалық салмағы бар екенін атап өтеді: Ауғанстандағы жағдайдан бастап, көлік дәліздерін әртараптандыруға, логистикалық ынтымақтастықтан мәдени және гуманитарлық байланыстарға дейін – бүгінгі күннің өзекті тақырыптары екі ел мүддесін бұрынғыдан да жақындастырып отыр.

– Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Исламабадқа мемлекеттік сапармен барды. Дипломатияда бұл – елдер арасындағы ең жоғары деңгейдегі сыйластық пен сенімнің көрінісі. Исламабадта бұл сапардың маңыздылығы қалай бағаланды? Біздің елдер басшылары (Президент Тоқаев пен Премьер-министр Шариф) екіжақты қарым-қатынастың тарихында жаңа кезеңді ашып отыр деп айтуға бола ма?

– Премьер-министр Шахбаз Шариф пен біздің Президенттің қарым-қатынасы жақсы деңгейде қалыптасқан. Олар тұрақты байланыста жұмыс істейді. Мысалы, өткен жылы олардың екі кездесуі болған: біреуі телефон арқылы, екіншісі басқа форматта. Халықаралық қатынастар тұрғысынан екі байланыс – бұл аз көрсеткіш емес. Әрбір ел басшысымен кемінде бір рет диалог орната бермейді, ал екі байланыс болса – бұл елдің біздің назарымызда бар екенін білдіреді. Географиялық тұрғыдан Пәкістан Қазақстан үшін бірінші кезектегі бағыт болмаса да, екіжақты қарым-қатынас өзара мүддеге негізделген және екі жаққа да маңызды. Нақты жеке сапар – екіжақты қатынасты нығайтуға қосымша мүмкіндік береді. Сонымен қатар біздің Президент тек Пәкістанға барып қана қоймай, Шахбаз Шарифті келесі жылы Қазақстанға мемлекеттік сапармен шақырды. Бұл екіжақты қатынастың деңгейін көтеруге нақты мүдде бар екенін көрсетеді. 

Мемлекет басшысының Пәкістандық The News International басылымына берген сұхбаты жарияланды

– Қазақстан мен Пәкістан – өз аймақтарының негізгі ойыншылары. Біз ШЫҰ мен ЫҚҰ алаңдарында белсенді әрекет етеміз. Екі ел аймақтық қауіпсіздік пен тұрақтылыққа қалай бірлесіп ықпал ете алады, әсіресе Ауғанстандағы күрделі жағдайды ескерсек? «Астана–Исламабад» саяси диалогын нығайтуға қандай перспективалар бар деп ойлайсыз?

– Шындығында, біз ШЫҰ аясында қарым-қатынас жасаймыз, және бұл бәлкім, Қазақстан мен Пәкістанның екеуіне де қатысы бар ең маңызды ұйым. Сондықтан да мүдделеріміздің нақты тоғысатын нүктелері бар деп айтуға болады. Ауғанстанға келетін болсақ, менің ойымша, бұл – біздің өзара мүдделеріміздің негізгі аймағы. Біріншіден, Пәкістан тарихи тұрғыдан Ауғанстанға айтарлықтай әсер етеді. Сонымен қатар Пәкістан сол елдің ішкі саяси жағдайында негізгі ойыншылардың бірі саналады. Қазақстан болса, тұрақты, кем дегенде шартты түрде тұрақты билік орнаған, есірткі, қару-контрабанда, терроризмді дайындау сияқты қауіп-қатер туғызбайтын Ауғанстанда мүдделес. Бұл біздің ұлттық қауіпсіздігіміздің негізгі элементтері, себебі Ауғанстан бізден шамамен 700 шақырымдай қашықтықта орналасқан. Қиын рельефке қарамастан, бұл қашықтық жақын саналады. Сондықтан Қазақстан Ауғанстан саясатына ықпал ете алатын барлық мемлекеттермен жақсы қарым-қатынасты сақтауға мүдделі. 

Екінші жағынан, Пәкістан – өз кезегінде 200 миллиондай халқы бар ірі нарық. Ауғанстан болса Қазақстаннан Пәкістанға қарай оңтүстік коридордың байланыс буыны ретінде қызмет етеді. Сол себепті біз тек Ауғанстанның тұрақтылығына ғана емес, сонымен қатар оның аумағында көлік-транспорт және логистикалық инфрақұрылымды дамытуға да мүдделіміз. Осы тұрғыдан Қазақстан мен Пәкістан мүдделері қайтадан тоғысады. 

Қазақстан мен Пәкістан ынтымақтастығы стратегиялық деңгейге көтерілді

– Теңізге шығу мүмкіндігі жоқ Қазақстан үшін Пәкістан – Дүниежүзілік мұхитқа апаратын стратегиялық көпір. Президент Тоқаев көлік дәліздерін әртараптандыру міндетін қойып отыр. Қазақстандық жүк тасымалдарын Қарачи мен Гвадар порттары арқылы өткізу үшін қандай нақты қадамдар жасалуда? Қазақстан мен Пәкістан теміржол жүйелерін біріктіретін Трансафган дәлізі жөніндегі келіссөздер қай сатыда тұр?

– Алдыңғы сұраққа жауап бергендей, Оңтүстік дәліз өздігінен қызықты. Бұл тек Дүниежүзілік мұхитқа шығу емес, ол біздің сыртқы саясатымыздағы басты міндеттердің бірі, сонымен қатар оңтүстік нарықтарға шығу мүмкіндігі: Пәкістан – 200 млн адам, Үндістан – 1,5 млрд адам. Бұл – зор әлеует. Қазіргі сауда көлемі шамамен 100 млн доллар, тіпті сәл төмен, бірақ бұл Пәкістан сияқты ірі мемлекет үшін шектеу емес. Сондықтан біз бұл нарықтарға шығуды ғана емес, сонымен қатар логистикалық жолдарды, оның ішінде теңіз саудасын әртараптандыруды да мақсат тұтамыз. Менің ойымша, ең маңыздысы – Тургунди – Герат теміржол желісі жобасы, ұзындығы 120 км. Бұл – Қазақстан Ауғанстанда салуды жоспарлап отырған және жүзеге асырып жатқан жоба. Бұдан басқа, Оңтүстік дәліз бойынша логистика мен көлікті дамыту қажет. Ең күрделі мәселе, әрине, Ауғанстан болып отыр. Қазақстан бұл жағдайды ескере отырып, Ауғанстан ішіндегі теміржол қатынасын дамытуға инвестиция салуда.

–  Қазақстан мен Пәкістан арасындағы қазақ-пәкістан бизнес-форумына Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың жеке қатысуы күтілуде. Бұл инвесторлар үшін маңызды сигнал. Осы тұрғыда, Пәкістан Қазақстандық бизнес үшін ең тартымды экономикалық салаларды қандай деп есептейді? Ал керісінше, Пәкістандық компаниялар бізге қандай өнімдер мен қызметтерді ұсына алады (текстиль, фармацевтика, ауыл шаруашылығы)? Үлкен көлемді коммерциялық келісімдерге қол қойылу мүмкіндігі бар ма?

– Үлкен коммерциялық келісімдер туралы айту қиын, себебі мен негізінен Еуропаға маманданғанмын, Оңтүстік Азияға емес. Дегенмен, жалпы айтқанда, Пәкістан – өте дамыған текстиль өнеркәсібі бар ел: киім, спорттық жабдықтар және басқа да өнімдер өндірісі жүйеленген. Пәкістанда әртүрлі тауарлардың кең спектрі шығарылады. Сонымен қатар Үндістан сияқты, Пәкістан фармацевтика саласында да жақсы дамыған. Бұл, негізінен, іргелі, бастапқы дәрі-дәрмектерді қамтиды, және оларды өте үлкен көлемде шығарады. Бұл, әрине, біздің мүддемізге сай. Екінші жағынан, Пәкістан – шамамен 200 миллион халқы бар мемлекет, және азық-түлік қауіпсіздігі мәселесі оның үшін аса маңызды. Мұнда климат факторын ескеру қажет. Климатологтар мен экономистер соңғы уақытта климат өзгерісі түрлі елдердің саясаты мен экономикасына елеулі әсер ететінін жиі атап көрсетеді, ал Пәкістан – тәуекелі жоғары аймақта орналасқан. Елдің климаты ыстық, шөлді және таулы аумақтары көп, ауыл шаруашылығына қолайсыз. Сарапшылардың болжамына қарағанда, орташа жаһандық температураның өсуі жағдайында Пәкістандағы өмірлік жағдайлар күрт нашарлап, миграциялық процестер күшеюі мүмкін. Сонымен қатар азық-түлік қауіпсіздігі мәселесі қиындайды. Сондықтан Пәкістан қазірден бастап азық-түлік жеткізілімін қайда және қалай ұйымдастыру керегін ойластыруда. Міне осы тұрғыда Қазақстан өз мүмкіндіктерін ұсынады – қазіргі уақытта салыстырмалы түрде аз масштабта, өйткені географиялық алыстық және Оңтүстік дәліздің әлі толық дамымағаны кедергі болып отыр. Бұл процесс бойынша Қазақстан ерекше жағдай емес: ұзақ мерзімді перспективада барлық мемлекеттер осындай ынтымақтастық форматтарын жоспарлағанда климаттық факторды ескеруі қажет.

–  Біздің сауда әлеуетіміз қазіргі көрсеткіштерден әлдеқайда жоғары деп бағаланады. Біз 1 миллиард доллар деңгейіне жету үшін қандай кедергілерді жоюымыз керек: логистика, банк аударымдары немесе бір-біріміз туралы ақпараттың жетіспеушілігі ме?

– Менің ойымша, ең басты мәселе – бұл географиялық алыстық пен біздің арамызда орналасқан мемлекеттер. Егер картаны қарасақ, Пәкістанға қосылудың мүмкін бағыттарының бірі – Түрікменстан мен Ауғанстан арқылы өту. Алайда, Ауғанстан өз кезегінде қиын әрі дамымаған аймақ болып отыр. Екінші жағынан, Түрікменстан арқылы өтетін бағытта да қиындықтар бар, оның ішінде Иранмен байланысты мәселелер бар. Түрікменстан бұл жағдайда біртүрлі «тар қақпа» сияқты әсер етіп, біздің тек Пәкістанмен саудадағы мүмкіндіктерімізді ғана емес, Иранмен өзара әрекеттесуімізді де шектейді. Ал Иран географиялық және экономикалық тұрғыдан бізге әлдеқайда жақын мемлекет. Сол себепті Пәкістан бағыты бойынша да ұқсас қиындықтар туындайды. Ауғанстан арқылы өтетін бағытқа балама ретінде Иран бағытын қарастыруға болады: Қазақстан – Түрікменстан – Иран – Пәкістан. Дегенмен бұл бағытта да оңай емес. Иран санкциялық қысым астында және тәуекелі жоғары аймақта орналасқан, бұл соңғы оқиғаларда айқын көрініс тапты. Бұл маршрутты дамыту екінші деңгейлі санкциялар немесе қосымша сауда шектеулері қауіпімен байланысты болуы мүмкін, бұны, мысалы, бұрын Дональд Трамп та айтқан еді, Иранмен экономикалық ынтымақтастық жүргізетін елдерді ескертіп. Сондықтан, ең басты кедергі ретінде мен, бірінші кезекте, логистикалық мәселені атап өтемін.

Қасым-Жомарт Тоқаевқа Пәкістанның ең жоғары мемлекеттік наградасы табысталды

– Біздің халықтарды ортақ тарих пен дін байланыстырады. Пәкістандықтар Ұлы Даланың мұрасына үлкен құрметпен қарайды, ал қазақстандықтар Пәкістанның бай мәдениетімен танысады. Тікелей әуе қатынасын дамыту және туристік алмасулар ұйымдастыру жоспарланып отыр ма? Сіздің пікіріңізше, әр қазақстандық қазіргі заманғы Пәкістан туралы нені білуі керек?

– Сапар барысында біздің елдер арасындағы тікелей әуе қатынасын қалпына келтіру мәселесі қаралды. Шынын айту керек, «білуі керек» немесе «міндетті білуі тиіс» дегенді мен ұнатпаймын. Дегенмен, концептуалды тұрғыдан алғанда, орташа қазақстандық Пәкістан туралы, әрине, өте аз біледі. Көбінесе ел туралы түсінік Instagram мен басқа әлеуметтік желілердегі әзіл-сықақ видеолар арқылы қалыптасады, онда жартылай қолөнер жағдайында күнделікті тұтыну тауарлары – мысалы, бояу банкілері сияқты өнімдер – көрсетіледі. Әрине, бұл Пәкістанда шын мәнінде бар және өмірдің нақты бір бөлігін көрсетеді, бірақ бұл ел мұнымен шектелмейді. Шын мәнінде, бұл өте ірі және көп қырлы мемлекет, соның ішінде этникалық тұрғыдан да әртүрлі. Белуджи, хазарей және басқа да көптеген халықтар өмір сүреді. Осы тұрғыдан алғанда, жағдай Үндістанға ұқсас. Біз көбінесе пәкістандықтар мен үндістерді салыстырмалы түрде біртұтас халық ретінде қабылдаймыз, алайда шын мәнінде Пәкістанда да, Үндістанда да этникалық әртүрлілік өте үлкен. Бұл топтар бір-бірінен тіл, дін, ұлттық киім, дәстүрлер және тіпті сыртқы келбет бойынша айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін. Жалпы, Пәкістан – өте қызықты мемлекет, оған назар аударуға және қызығушылық танытуға тұрарлық. Оның тарихы, этностары, ішкі құрылымы мен мәдени әртүрлілігі туралы кем дегенде оқып шығуға болады.

Соңғы жаңалықтар

Президент тапсырмасы: Министрліктердің алдағы міндеттері нақтыланды

Экономика • Бүгін, 14:51

«Ауыл аманаты»: Ұлытауда шаруаларға жеңілдетілген несие беріледі

Оқиға • Бүгін, 14:23

Үкімет Президент тапсырмаларын жүзеге асыруға кірісті

Үкімет • Бүгін, 14:10

Биыл Ораза 19 ақпанда басталады

Қоғам • Бүгін, 13:06

Kaspi Gold картасының жылдық қызмет көрсету ақысы қымбаттай ма?

Банк • Бүгін, 12:55

Технология күзетте: Орал полицейлері цифрлы жүйенің көмегімен күдіктіні ұстады

Қоғам • Бүгін, 12:35

Азия чемпионатында Қазақстан велошабандозы алтын медаль иеленді

Спорт • Бүгін, 12:23

Полиция қызметкері үш айлық нәрестесі бар отбасыны өз үйінде паналатты

Аймақтар • Бүгін, 12:10

Жетісу облысында биыл үш бірдей жаңа экопарк құрылады

Аймақтар • Бүгін, 11:58

Газ құю стансаларында қауіпсіздік талаптары күшейтіледі

Қоғам • Бүгін, 11:45

Тау-кен металлургия кешені Конституцияны жаңартуды қолдайды

Қоғам • Бүгін, 11:31

Заңсыз казино ұйымдастырушылардан 420 млн теңгенің мүлкі тәркіленді

Заң мен Тәртіп • Бүгін, 11:27

Канада мектебінде болған атыстан 9 адам қаза тапты

Әлем • Бүгін, 11:17

Астанада екінші ауысымның оқушылары да қашықтан оқитын болды

Білім • Бүгін, 11:01

900 орын және STEAM-зертхана: Рудный қаласында жаңа қазақ мектебі ашылды

Аймақтар • Бүгін, 10:52

Барлық жаңалықтар