Құрылтай жаңа саяси модель ме, әлде атаудың ауысуы ма?

Қазақстанда заң шығарушы органның атауын өзгертуге қатысты саяси реформа басталды.
Мәжіліс бірлескен отырыста «ҚР Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Құжатқа сәйкес, 1 шілдеден бастап Парламент атауы ресми түрде «Құрылтай» болып өзгереді.

Заң жобасын таныстырған депутат Айдос Сарым бұл өзгеріс тарихи сабақтастыққа негізделгенін айтты. Оның сөзінше, жаңа Құрылтай бұрынғы дәстүрлі құрылтай институтының көшірмесі емес, қазіргі заманғы өкілді биліктің жаңа форматы болмақ.

Жобаға сәйкес, Құрылтай 145 депутаттан тұрады. Олар пропорционалдық жүйе арқылы бес жыл мерзімге сайланады. Сондай-ақ жаңа орган заң қабылдау, Үкіметпен өзара әрекеттесу, мемлекеттік институттарды қалыптастыру және парламенттік бақылау функцияларын сақтап қалады. Яғни құрылымдық тұрғыдан қазіргі Парламенттің негізгі өкілеттіктері өзгермейді.

Дегенмен бұл бастама қоғамда түрлі пікір туғызуы мүмкін. Бір тарап мұны ұлттық саяси терминологияны жаңғырту деп қабылдаса, енді біреулер атауды өзгерту нақты саяси реформалармен қатар жүруі керек деген пікір айтады. Себебі азаматтар үшін маңыздысы – органның атауы емес, оның тиімділігі, ашықтығы және қоғам алдындағы жауапкершілігі.

Сарапшылардың пікірінше, жаңа атаудың енгізілуі символикалық тұрғыдан маңызды қадам болғанымен, оның саяси салмағы Құрылтайдың іс жүзіндегі рөліне байланысты айқындалады. Егер жаңа институт заң шығару сапасын арттырып, қоғамдық диалогтың тиімді алаңына айналса, өзгеріс тарихи маңызға ие болуы мүмкін. Ал егер тек терминологиялық деңгейде қалса, қоғам оны косметикалық реформа ретінде қабылдауы ықтимал.

Заң жобасында Құрылтайдың Парламенттің құқықтық мирасқоры болатыны да нақты жазылған. Осылайша 1995 жылғы «Парламент және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық заң мен 1997 жылғы комитеттер мен комиссиялар туралы заң күшін жояды.

Саяси реформалардың жаңа кезеңі ретінде ұсынылған бұл өзгеріс алдағы уақытта қоғам мен сарапшылар арасында кең талқылануы мүмкін. Өйткені мәселе тек атауда емес, мемлекеттік басқару жүйесінің мазмұны мен саяси мәдениеттің қалай өзгеретініне тіреледі.