Тәжікстан Ғылым академиясына 75 жыл: Қаныш Сәтбаевтың рөлі

Тәжік КСР Ғылым академиясының ашылуына арналған салтанатты отырыс 1951 жылы 14 сәуірде өтті. Тәжікстан ғылымы мен мәдениетінің көрнекті қайраткері Садриддин Айни оның тұңғыш президенті болып сайланды. Жаңадан құрылған Академияның құрамына үш құрметті академик — А. Н. Несмеянов, Е. Н. Павловский және Қ. И. Сәтбаев, он бір академик және он төрт корреспондент-мүше кірді. Осы күннен бастап тәжік ғылымы тарихында дамудың жаңа кезеңі басталған.

— Екі елдің геологтері арасындағы тығыз байланыстың айқын мысалы — 1999 жылдың наурыз айында Тәжікстанның Геология институтында академик Қ.Сәтбаевтың 100 жылдығына арналған мерейтойлық конференция. Қаныш Имантайұлын жақсы білетін танымал тәжік геологтерінің осы конференциядағы баяндамалары қызықты және әсерлі болды, — деді Юнус Мамаджанов.

Спикер Қаныш Сәтбаевтың Тәжікстан ғылымының дамуына елеулі үлес қосқанын атап өтті. 1950 жылы КСРО Ғылым академиясының төралқасы көрнекті геолог және қазақ халқының ұлы перзенті Қаныш Имантайұлы Сәтбаевты Тәжікстан КСР Ғылым академиясын ұйымдастыруға жауапты тұлға етіп тағайындады.

— Бұл тағайындау басшылықтың кездейсоқ шешімі болған жоқ. Тәжірибелі басшы және талантты ғалым Сәтбаев 1946 жылы Орталық Азиядағы алғашқы ұлттық ғылыми орталық — Қазақ Ғылым академиясын құрып, оның тұңғыш президенті және ең бастысы, КСРО Ғылым академиясының жоғары басшылығы Кеңестік Шығыстың бауырлас халықтары арасында ғасырлар бойы қалыптасқан тату көршілік қарым-қатынастарды да ескерді, — деп атап өтті ол.

Марқұм академик Рауф Баратов Қ.Сәтбаевтың металлогениялық карталарды құрастыру мәселесін негіздеп, әзірлеп, шешкен әлемдегі алғашқы адам болғанын атап өтті. Кейіннен Геология кафедрасы мен Геология институты Қарамазар, Орталық Тәжікстан және Памирдің металлогениялық карталарын құрастыру жұмыстарын бастады. 

— Академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың академиялық ғылымның дамуына қосқан үлесі орасан зор, сол кезде Одақтық Ғылым академиясының өкілі, Тәжікстан Ұлттық Ғылым академиясының ұйымдастырушысы және құрметті академик ретінде ол тәжік ғылымын дамыту үшін қолдан келгеннің бәрін жасады, — деп түйіндеді Юнус Мамаджанов.

Еске салсақ, қазақтың көрнекті ғалымы Қаныш Сәтбаевтың 127 жылдық мерейтойы қарсаңында Душанбеде оны еске алу рәсімі өтті.

Ал Қаныш Сәтбаев Қытай ғалымдарын қалай таңғалдырғанын мына материалдан оқи аласыз.