Жасырынған мұғалімдер және ақша жымқыру: Үкімет білім беру жүйесін реттеуге кірісті

Қазақстан Премьер-Министрі Олжас Бектенов халықты әлеуметтік қолдау жүйесін жетілдіру және жан басына шаққан қаржыландыру қағидаты бойынша қаржыландырылатын жекеменшік мектептердің қызметін реттеудің жаңа тетігін енгізу мәселелері бойынша кеңес өткізді.

Назарда – цифрландыру, «көлеңкелі схемалармен» күрес және мемлекеттік шығыстардың тиімділігін арттыру.

Әлеуметтік қолдау жүйесін цифрландыру

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Светлана Жақыпова Бірыңғай цифрлық платформаны (БЦП) енгізу туралы баяндады. Оның аясында:

білім беру, денсаулық сақтау, мәдениет және спорт салаларындағы 16 түрлі ұйым цифрландырылды; 9 мыңнан астам ұйым штаттық кестелерін ұсынды; процестің аяқталуы жыл соңына дейін күтіледі.

Цифрландыру ресми еңбек шарты жоқ зейнетақы аударымдары бар 40 мың азаматты, сондай-ақ қызметкерлердің бір мектепте тіркеліп, жарналарды басқа өңірде алатын жағдайларын анықтады. Бұл фактілер бойынша тексерулер жүргізілуде.

Сонымен қатар, 9,6 мың мектеп ресми тізілімде жоқ лауазымдарды штатқа қосқаны анықталды – мысалы, «қабылдау жөніндегі директордың орынбасары» немесе «атқарушы директор». Тізілім бірыңғай стандартқа келтіріледі.

Жақыпова адамға бағдарланудың жаңартылған тұжырымдамасын ұсынды: БЦП арқылы жанұяны қаржыландырудың бірыңғай жоспарын қалыптастыру жоспарлануда, онда әлеуметтік қолдаудың барлық шаралары – атаулы әлеуметтік көмектен бастап тегін секциялар мен субсидияларға дейін көрсетіледі.

Қайтарылған қаражат және заң бұзушылықпен күрес 

ЕХӘҚМ мәліметінше, цифрландырудың және әлеуметтік алаяқтықпен күрестің арқасында, соның ішінде «өлі жандарды» анықтау арқылы 2024 жылы бюджетке 299 млрд теңге қайтарылды.

Жаңа цифрлық шаралар алдағы үш жылда тағы 135 млрд теңгені оңтайландыруға мүмкіндік береді деп күтілуде.

Премьер-Министр нақты нәтижелердің болу қажеттігін атап өтті:

«Мемлекет шынымен мұқтаж жандарды қолдауы тиіс. Тиімсіз шығыстар толығымен жойылуы керек».

Жекеменшік мектептерді тексеру: әрбір үшінші мекемеде кемшілік бар

Мемлекеттік білім беру тапсырысының қаражатын жұмсауға ерекше назар аударылды.

«Қаржы орталығы» АҚ Білім министрлігінен Қаржы министрлігінің қарамағына берілгеннен кейін OrtaBilim жүйесі іске қосылды.

Жүйе бірқатар елеулі бұзушылықтарды анықтады:

745 жекеменшік мектептің 155-і кірістерін жасырған. Мектептердің 30%-ы мақсатты бағытына сәйкес келмейді (кейбір нысандар базада тойхана немесе сауда орталығы ретінде көрсетілген). 64 мектепте контингент қуаттылықтан 2-3 есе асып кеткен (мысалы, 60 орындық мектеп 702 оқушыны көрсеткен). Астанадағы бір жекеменшік мектепте 241 оқушы нормасы кезінде 1003 оқушы тіркелген. Жалған мұғалімдер, қос қаржыландыру және асыра бағаланған есептер анықталды.

Премьер-Министр мәлімдеді:

«Мемлекет көбінесе жоқ оқушылар үшін ақша төлейді. Нарықта заңсыз индустрия пайда болды. 2026 жылдан бастап толық тәртіп орнатылуы тиіс. Бір тиын жөнсіз қатысушылардың қалтасына кетпеуі керек». 

Жекеменшік мектептердің 86%-ы жүйеге қосылып, пайдаланушы келісіміне қол қойды.

2026 жылдың қаңтарынан бастап қаржыландыру тетігі толығымен OrtaBilim деректеріне негізделетін болады.

Болашақта жүйеге білім берудегі мемлекеттік қаржыландырудың барлық түрлерін қосу жоспарлануда: гранттар, мемлекеттік тапсырыстар, стипендиялар, жатақханалар.

Қорытынды 

Премьер-Министр ЕХӘҚМ-не, Қаржы министрлігіне, Білім министрлігіне және өңірлердің әкімдіктеріне бірқатар тапсырмалар берді.

Негізгі бағыттар:

бюджеттің жұмсалуын бақылауды қатаңдату; әлеуметтік саланы толық цифрландыруды аяқтау; жекеменшік мектептерді қаржыландыруда тәртіп орнату; атаулы әлеуметтік қолдауды күшейту.

Бүгін, 16:37