АҚШ Гренландия мен Дания өкілдерін қабылдайды. LIVE

Бүгін Астана уақытымен сәрсенбіден бейсенбіге қараған түні Вашингтонда АҚШ, Дания және Гренландия өкілдері бас қосып, алып аралдың болашағына қатысты кездесу өткізеді.

Ақ үй тарапынан вице-президент Джэй Ди Вэнс пен мемлекеттік хатшы Марко Рубио Дания сыртқы істер министрі Ларс Лёкке Расмуссенді және Гренландия сыртқы істер министрі Вивиан Моцфельдті қабылдайды. Ақ үйдің маңайы әдеттегідей қарбалас болып жатқан шығар?

Дәл айтасыз, осы апта Иранға қатысты тарифтермен басталып, міне Гренландияның тағдырын шешуі мүмкін жиынға ұласып жатыр. Бейсенбіде Венесуэла өкілдерімен кездесулер болады. Дегенмен, бүгінгі Жер шарының алып аралына қатысты жиынға Дональд Трамп тікелей қатыспайды. Бұл жолы тізгінді вице президент пен мемлекеттік хатшыға берді.

2 ғасырға жуық уақыт бойы АҚШ Гренландияны Даниядан сатып ала алмай келеді. Тарихқа үңілсек, Алясканы Ресей Империясынан саудалап алғаннан кейін Вашингтонның көзі дәл сол Гренландияға түскен еді. Кейін ХХ ғасырдың басындағы соғыстар кезінде әскери базалар салып, Арктикадағы басымдыққа ие болды. 1946 жылы президент Труман алтын күйіндегі 100 млн долларға сатып алғысы келсе де Дания келіспей қойған еді. Содан бері НАТО құрылып, Дания мен АҚШ серіктес ретінде келе жатыр. Алайда Дональд Трамптың билікке келуінен бастап, Ақ үйдің көзқарасы қайта өзгерді. Берсе қолынан, бермесе жолынан дегеннің кебі келді. Дегенмен, Трамптың тегеурініне Гренландияның премьер министрі кеше былай деп ресми  жауап қатты.

Йенс-Фредерик Нильсен, Гренландияның премьер-министрі:

- Гренландия АҚШ-тың меншігі де, басқаруындағы аумақ та болғысы келмейді. Біз АҚШ құрамына кірмейміз. Біз бүгінгі өзіміз білетін, Дания Корольдігінің құрамындағы Гренландия болуды таңдаймыз. Қазір геосаяси дағдарыс кезеңін бастан өткеріп отырмыз. Егер дәл қазір АҚШ пен Данияның бірін таңдауға тура келсе, біз Данияны таңдаймыз. Біз НАТО-ны, Еуропалық одақты таңдаймыз. Бұл алауыздықтың емес, бірлікке келіп, өзіміз қалайтын ортақ болашақты бірге қалыптастыратын уақыт.

Бұл жауап батыстық БАҚ беттерінде аса батыл әрекет деп бағаланды. Журналистер де қарап жатпады. Мичиган штатынан іссапардан  келе жатқан Дональд Трамптан Гренландия премьер министрінің мәлімдемесі  жайлы не ойлайсыз дегенде былай деп жауап берді.

Дональд Трамп, АҚШ Президенті:

- Бұл олардың мәселесі. Мен онымен келіспеймін. Оның кім екенін де білмейді екем. Бірақ бұл жағдай оған үлкен мәселе болғалы тұр.  

Дегенмен, даниялық сарапшылар Трамптың қалауы қауіпсіздік пен сирек минералдардан да бөлек дүние болуы әбден мүмкін дейді. Әсіресе 2026 жылғы Конгрестегі аралық сайлауда республикашылар партиясына ұпай жинау үшін де осындай әрекетке баруы ықтимал дегенді айтуда.

Миккель Рунге Олесен, Дания халықаралық зерттеулер институтының сарапшысы:

- Трамптың мұндай шешіміне MAGA ұстанымы да әсер етуі мүмкін. Яғни Американы бұрынғыдан да ұлы ету, тіпті аумақтық тұрғыда кеңейту идеясы болуы ықтимал. Трамптың АҚШ аумағын кеңейткен президент ретінде тарихта қалғысы келуі де ғажап емес. Копенгаген мен Нуук дәл осы фактордың басты мотивке айналуынан қауіптенеді. Өйткені мұндай жағдайда ымыраға келу аса қиын.  

Ал Дания билігі Дональд Трамптың сөзін байыппен қабылдап, салқынқанды шешім қабылдау керектігін алға тартады. Алайда  Вашингтон қызбалыққа салынса, трансатлантикалық қауіпсіздік ұжымы өз жұмысын тоқтадады дейді.

Метте Фредериксен, Данияның премьер-министрі:

- Егер Америка НАТО-ға мүше кез келген елге қарсы шабуыл жасаса, НАТО-ның біткен жері сол. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері қалыптасқан қауіпсіздік жүйесін толық күйретеді.  

Енді елдестірмек елшіден деген сеніммен үш елдің басты дипломаттары және АҚШ-тың Трамптан кейінгі жоғары лауазымды  саяси тұлғасы біраздан соң бас қосып, аяқ асты тұтанғалы тұрған қырғиқабақ қарым-қатынасқа нүкте қойып, бір мәмілеге келуі мүмкін.