Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрына 100 жыл

Тура жүз жыл бұрын, 1926 жылы қазақ театрының пердесі алғаш рет Мұхтар Әуезовтің пьесасы бойынша қойылған «Еңлік-Кебек» спектаклімен ашылды. Бір ғасырдан кейін бұл тарихи дәстүрдің жалғасуы символикалық мәнге ие.

Фото: auezov-theatre.kz

Вице-премьер, Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева театрды мерейтойымен құттықтады.

— Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театрын 100 жылдық мерейтойымен құттықтаймын! Ол сахнаға, көрерменге және ұлттық мәдениетке бір ғасырлық қызмет етуді білдіреді. (…) Бірақ оның ең басты қазынасы — халқы және көрнекті актерлер мен режиссерлердің ұрпақтары құрған мектебі және, әрине, дәстүрлерді сақтай білетін және көрермендермен заманауи тілде сөйлесе алатын бүгінгі ұжым. Сіздерге шабыт, шығармашылық табыс және аншлаг тілеймін, — деп құттықтады ҚР Премьер-Министрінің орынбасары және Мәдениет және ақпарат министрі.

Мерейтой күні көрермендерге ұлттық сахнаның бастауы мен сабақтастығына лайықты баға беру ретінде «Еңлік-Кебек» пьесасы тағы да ұсынылды.

Театр құрылған сәттен бастап сахнада ұлттық құндылықтарды, жоғары адамгершілік мұраттарды және халықтың рухани бағыт-бағдарын бейнелеген алғашқы кәсіби қазақ драмалық ұжымы болды.

Фото: auezov-theatre.kz

Қазақ театр мектебінің негізін қалаған «Еңлік-Кебек», «Абай», «Қобыланды», «Қарагөз» және «Айман-Шолпан» сияқты ұлттық драматургияның жауһарлары осында дүниеге келді. 

Фото: auezov-theatre.kz

Театрдың шығармашылық мұрасы — ұлттың рухани айнасы, халықтың тарихын, мінезін және жан дүниесін көрсететін шежіре. Театрдың негізін қалаушылардың қатарында көрнекті өнер қайраткерлері — Серке Қожамқұлов, Қалибек Қуанышбаев, Елубай Өмірзақов, Қапан Бадыров, Құрманбек Жандарбеков, Иса Байзақов, Әміре Қашаубаев және Қажымұқан Мұңайтпасов болды. Олардың есімдері ұлттық сахна тарихында мәңгілікке сақталған.

Бүгінде театр ұжымы — жоғары кәсіби шығармашылық топ. Әрбір қойылым көрермен жүрегіне жол табатын оқиғаға айналады.

Фото: Мәдениет және ақпарат министрлігі

Бәрі қалай басталды

Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры 1925 жылы Қызылордада құрылып, 1926 жылы 13 қаңтарда Мұхтар Әуезовтің «Еңлік-Кебек» пьесасынан үзінді қойылымымен ресми түрде ашылды. 

Театрдың шығу тегі оның бірінші директоры Д. Әділов пен алғашқы режиссері Ж. Шанин есімдерімен байланысты.

Көшіру 

1928 жылы театр Алматыға қоныс аударып, актерлердің жаңа буынымен толықты: Күләш пен Қанабек Байсейітовтер, Жүсіпбек Елебеков, Шара Жиенқұлова, Шәкен Айманов, Манарбек Ержанов, Қапан Қармысов, Құрманбек Әділшінов, Сәбира Майқанова, Сералы Телғараев және т.б.
Труппаға көрнекті әртістердің қосылуы оған репертуарын айтарлықтай кеңейтуге және әртүрлі драмалық шығармаларды зерттеуге мүмкіндік берді.
1934 жылы театрда жаңа көркемдік топтар құрылды: Мемлекеттік опера және балет театры, филармония және «Қазақконцерт».

«Академиялық» мәртебесі

1937 жылғы 27 ақпанда ол академиялық театр мәртебесін алды. Оның репертуары М. Әуезов, Б. Майлин, І. Жансүгіров, Ғ. Мүсірепов, С. Мұқанов, сондай-ақ орыс және шетелдік классиктердің шығармаларымен нық орнықты. 

1940 жылы режиссер А. Тоқпанов ұлттық театрдың шыңдарының біріне айналған «Абай» пьесасын қойды.

Жетістіктері

Осы жылдар ішінде театр жоғары мемлекеттік марапаттарға ие болды. 1946 жылы ол Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды. 
1952 жылы театрға режиссер Шәкен Аймановтың «Абай» пьесасы үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді.
1954 жылы театр труппасына Н. Жантөрин, І. Ноғайбаев, Т. Жайлыбеков және басқа да актерлер қосылды. Олардың барлығы – Алматы, Мәскеу, Ленинград және Ташкент қалаларындағы театр училищелерінің түлектері. Режиссер Әзірбайжан Мәмбетов, сондай-ақ бірқатар көрнекті актерлер мен режиссерлердің саңлақтар тобы театр тарихына елеулі үлес қосты.

1976 жылы театр Халықтар достығы орденімен марапатталды. 

1961 жылы театрға жазушы және ғалым Мұхтар Әуезовтің есімі берілді.

Еске сала кетсек, 2020 жылдың 20 желтоқсанында М.Әуезов атындағы Қазақ академиялық драма театрына «Ұлттық» мәртебесі берілді. 

Бүгінде Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры – дәстүрге адалдық пен жаңа көркемдік формаларды іздеуді үйлесімді түрде үйлестіретін үлкен өнер мектебі.

Бұған дейін Мұхтар Әуезовтің «Қарагөз» трагедиясының сценарийімен фильм түсірілуі мүмкін екенін хабарлаған болатынбыз. https://kaz.inform.kz/news/muhtar-auezovtn-karagoz-tragediyasinin-stsenariymen-film-tusrlu-mumkn-bf353d/

Бұдан бұрын Мәдениет және ақпарат министрлігі бірқатар БАҚ-та пайда болған М.Әуезов атындағы театрды қайта жаңғырту жұмыстарына қатысты ақпаратқа түсініктеме берді.