Аз уақытта арықтау: Биологиялық қоспа ішудің арты неге соқтыруы мүмкін

«ББҚ» нарығы қалай жанданды?

Соңғы жылдары ББҚ нарығы әлеуметтік желілердің ықпалымен қарқынды өсті. Әсіресе арықтауға арналған қоспалар TikTok, Instagram, Telegram платформаларында кеңінен жарнамаланып, «жылдам нәтиже», «табиғи құрам», «дәрігер нұсқауынсыз да болады» деген ұрандармен сатылып жатыр.

Алайда мамандардың айтуынша, дәл осы сегмент ең қауіпті саналады. Себебі тез әсер ететін өнімдердің артында көбіне фармакологиялық белсенді, кей жағдайда тыйым салынған заттар жасырылады.

Ресми талап қандай?

Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитетінің Kazinform агенттігінің ресми сауалына берген жауабына сәйкес, ББҚ-ға қойылатын талаптар Кеден одағының «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі» және «Таңбалау бөлігіндегі тамақ өнімі» техникалық регламенттерімен реттеледі.

Аталған талаптарға сай, ББҚ міндетті түрде мемлекеттік тіркеуден өтуі тиіс. Тек Еуразиялық экономикалық одақтың мемлекеттік тіркеу туралы куәліктерінің бірыңғай тізілімінде (Бірыңғай МТК) тіркелген өнімдер ғана заңды айналымға жіберіледі.

Комитет мәліметінше, қазіргі уақытта Бірыңғай МТК тізілімінде «Молекула» атты ББҚ тіркелмеген.

20 пайызы талапқа сай емес

2025 жылдың өзінде бақылау мақсатында сатып алу барысында 201 ББҚ сынамасы зерттелген. Оның 20 пайызы талапқа сай келмеген. Олардың басым бөлігі таңбалау бойынша анықталған, сондай-ақ микробиологиялық көрсеткіштер бойынша да олқылықтар бар.

Бұдан бөлек, алдын ала бақылау аясында әлеуметтік желілер мен интернет-ресурстарға мониторинг жүргізілді. Нәтижесінде мемлекеттік тіркеу құжаттары жоқ ББҚ сататын 838 профиль анықталған. Заңсыз жарнаманы жою үшін жүздеген ұсынымдық хат жолданып, кейбір Instagram парақшалары жабылды.

ББҚ саудасы қалай жүреді?

Онлайн саудада істейтін азаматтардың айтуынша, ББҚ-ның өзіндік құны арзан, ал сатылым маржасы бірнеше есе жоғары.

– Мұндай өнімдер көбіне Қытайдан жеткізіледі, ал негізгі тұтынушы – тез арықтағысы келетін 20-45 жас аралығындағы әйелдер. Сертификат сұрап, құрамына қарайтын қыз-келіншектер аз, ал сауда Instagram сторис пен TikTok тікелей эфирлері арқылы жүреді, – дейді сату саласының маманы Айзада Секен.

Сарапшылар не дейді?

Фармакология саласының PhD докторы, VictusPharm ЖШС директоры Шыңғыс Серғазының айтуынша, арықтауға арналған ББҚ-лардың басты қаупі жасырын фармакологиялық әсерінде.

– Мұндай өнімдерде сибутрамин секілді орталық жүйке жүйесіне әсер ететін заттар жиі кездеседі. Бұл заттар жүрек соғысын жиілетіп, қан қысымын көтеріп, аритмия мен бауырдың уытты зақымдануына әкелуі мүмкін, – дейді формаколог.

Ал профессор Рафаиль Қыпшақбаевтың айтуынша, ағза тез салмақ тастауды «төтенше жағдай» ретінде қабылдайды.

– Егер салмақ тез кетсе, бұл қауіптің белгісі. Физиология бұлай жұмыс істемейді. Әдетте мұндай жағдайда ағза стресс режиміне көшеді, – дейді ол.

Сарапшылардың айтуынша, «Молекула» атауымен сатылған өнімдер бірнеше елде тексеру нысанына айналған. Зертханалық талдауларда оның құрамынан сибутрамин анықталған жағдайлар тіркелген.

Маманның сөзінше, мұндай өнімдер дәрі емес, бірақ дәрідей әсер етеді. Ал тұтынушы оны «қауіпсіз қоспа» ретінде қабылдап, жанама әсерлерге дайын болмайды. Дәл осы – басты қауіп.
Сибутрамин – бұрын семіздікті емдеу үшін қолданылған дәрілік зат. Ол миға әсер етіп, тәбетті азайтады және тоқтық сезімін күшейтеді.

Бірақ сибутрамин жүрек-қан тамыр жүйесіне қауіпті болғандықтан (қан қысымын көтереді, инфаркт пен инсульт қаупін арттырады), көптеген елдерде қолдануға тыйым салынған.

Не істеу керек?

Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті ББҚ-ны тек дәріханалардан, арнайы дүкендерден және мемлекеттік тіркеу құжаты бар жағдайда ғана сатып алуға кеңес береді.

Сонымен қатар ББҚ-ны сәйкестендіру құралдарымен таңбалау бойынша пилоттық жоба іске қосылған.

Мамандардың айтуынша, ББҚ нарығындағы басты мәселе – бақылаудың жоқтығы емес, тұтынушының бейқамдығы. Денсаулықты сақтаудың ең қысқа жолы – үлкен қауіпке апаратынын естен шығармаған жөн.