Киноны өнер емес, өнім ретінде көретіндер көбейді

Киноны өнер емес, өнім ретінде көретіндер көбейді. Ардан бұрын пайда ойлап, табыс табудың – төте жолына айналдырды. Бұған қалай жеттік? 

Сала сарапшылары медиа сауаттылық төмен десе, депутаттар кинотеатрларды кінәлайды. Қалай болғанда да кино – идеологиялық құрал. Демек қоғамға құндылық дәріптеуі немесе құлдыратуы да мүмкін. Ал жөнсіз туындыларды экраннан шектегенмен, интернет желіден қалай аламыз?

«Өнер үндемеген сайын, рухани өлім үдейді». Кино да – өнер. Тек өрісі кеңімей, өресі тар боп тұр. Шедевр түгілі шебер туынды аз. Бізде көбіне комедия түсіріледі. Тек күле отырып күйрейсің. Өйткені арзан күлкі – жанға дауа емес, жара салады. Бұл мәдениет саласының ғана емес, тұтас қоғамның қотыры», -дейді киносарапшы. 

Әлімақын Жанболат, киносарапшы:

- Теория жүзінде қазақ киносы өз міндетін атқарып тұр. Ал практикада толық емес. Қазақ киносы қазіргі кезеңде идеологиялық тұрғыда әлсіреп, нарықтық сұранысқа көбірек тәуелді болып отыр. Көп фильмнің басты мақсаты –  тез табыс табу, көрерменді қызықтыру, таңғалдыру, хайп пен қаралым жинау. Ал құндылық қалыптастыру, адамгершілікке бағдар беру, ұлттық болмыс пен тарихи жадыны күшейту екінші қатарға ығысып қалған. Сондықтан кино –  идеологиядан бас тартты деуге болмайды. Десе де жауапкершілік әлсіреді деуге толық негіз бар.

Киноны өнер емес өнім деп қарау, яғни бизнес ретінде көру белең алды. Себебі, фильмнің өндірісіне кеткен шығын өтелмейді. Бұған кинотеатрлар кінәлі,-деді депутат. Кассалық түсімнің тең жартысына жармасады. 

Режиссерлер мен продюсерлер кинотеатрлар қысымынан қорқады. Салдарынан тек коммерциялық комедиялар түсіріліп, тарихи, мәдени, әлеуметтік маңыздағы салмақты туындылар сиреп кеткен. 

Елнұр Бейсенбаев, ҚР Парламенті Мәжілісінің депутаты:

- Қазіргі таңда қазақстандық кинонарықты санаулы ғана «таңдаулы» топ бақылап отыр. Kinopark пен Kinoplexx елдегі барлық кинозалдың шамамен 40 пайызын бақыласа, Chaplin және Cinemax желілері ірі мегаполистерде үстемдікке ие. Бұл әділ бәсеке емес, ашық монополиялық саясат. Осыған байланысты кинотеатр желілерінің өздерінің үстем жағдайын пайдалана отырып, кассалық түсімнің 50 пайызын негізсіз алу фактілері бойынша кешенді тексеру жүргізуді сұраймыз.

Тағы бір өзекті мәселе – кино сарап. Яғни көлденең көк аттының фильмін кинотеатрлардан көрсету жөн емес. Былтыр Бурабайдан өткен құрылтайда Президент соған баса мән берді.

Қасым-Жомарт Тоқаев, Қазақстан Республикасының Президенті:

- Осы жерде бір нәрсені ескерген жөн. Бүгінде фильмдердің басым көпшілігі мемлекеттік тапсырыспен емес, жеке қаржыға түсіріледі. Кино маңызды идеологиялық құрал екенін бәріміз жақсы түсінеміз. Сондықтан жеке қаржыға түсірілсе де, фильмді кинотеатрларға шығармас бұрын алдын ала сараптаудан өткізу жолдарын қарастырған жөн.

Елде сараптамалық жүйе бар. Алайда құқықтық қырына басымдық берілген. Мәселен, экстремизм мен есірткіні насихаттамау, ұлт араздықты қоздырмау деп кете береді. Ал ақсап тұрған тұсы – көп деңгейлі экспрет жоқ. Мәдени, педагогикалық, психологиялық және идеологияық әрі көркемдік жағы ескерусіз қалады. Осы ретте сараптама мен цензураны шатастырмау керек. Сараптау тыйым салу емес, талдау мен жауапкершілік. Сондай-ақ көрерменнің ішкі сүзгісін қалыптастыру – медиа сауаттылыққа байланысты. Солай ғана зорлық-зомбылық, қатыгездік пен қылмысты насихаттайтын фильмдерді көгілдір экраннан бұрын, көңіл передесінен аластата аламыз. 

Жалпы қай жанрға да сай келетін Ұлы даламызда тарих та, тұлға да бар. Тек соны кино тілімен тірілтіп, дәріптеу керек. Ал кинематография – қуатты құрал. Халық бары мен нарын кинотуындылар арқылы жаһанға танытады. Тіпті тамсандырады. 

Авторы: Нысаналы Ығыл