Мәдени байланыстардың кемел көкжиегі

Қазан айының соңғы күндерінде Солтүстік Қазақстан облысының Татарстандағы күндері өтті. Сәбит Мұқанов атындағы облыстық ғылыми-әмбебап кітапханасы облыс делегациясының құрамында Қазан қаласына барды.

Қазақ пен татар халық­тарының тілі ортақ, діні ортақ, ділі ортақ, мәдениеті де ортақ екені белгілі. Қазан төңкерісіне дейін қазақ­тың көптеген тұлғасы Қазан қаласының оқу орындарында білім алды. Солардың қатарында Ахмет Бірімжан, Мұхамеджан Қарабаев, Иса Қашқынбаев, Жансұлтан Сейдалин, Уәлихан Танашев, Әбубәкір Ал­дияров, Садық Аманжолов, Арынғазы Боштаев сияқты қайраткерлер бар. Қазан қаласы алдымен қазақ қайраткерлерінің ізі мен қол­дарының табы қалған шаһар ретінде қадірлі.

Татарстан Республикасының Ұлт­тық кітапханасында «Қазақ­станның әдеби аспаны» атты көр­ме ашылды. Осы көрмеде еншімізге қазақ әдебиеті алып­тары­­ның шығармаларымен қатар осы заманғы қадамдарын үш тілде та­ныс­­тыру құрметі бұйыр­ды. Қазандықтар клас­сиктеріміз Абай, Мағжан, Мұхтар Әуезов, Ғабит Мүсірепов, Сәбит Мұқанов шығармаларымен жақсы таныс екендіктерін аңғартты. Соның ішінде кітапханамыздың атын алған Сәбит Мұқановтың татар әдебиетінің классигі Ғабдолла Тоқаймен достығы туралы әңгіме екі жақ өкілдерінің аузынан көп айтылды. Сәбең Ғабдолла Тоқайды «Шығыс поэзиясының алыбы» деп жоғары баға берген. Осы жерде әдебиеттің мәдениеттерді жақындастырудың ерекше кілті екеніне әбден көзіміз жетті.

Елімізден апарып, көрмеге қойылған барлық басылымдарды Татарстан Респуб­ли­касының Ұлт­тық кітапханасына сый­ға тарт­тық. Ұлттық кітапхана мен С.Мұ­қа­­нов атындағы Солтүстік Қазақ­стан облыс­тық кітапханасының арасындағы ын­ты­мақ­тастық туралы меморандумға қол қойдық.

Көрмеден соң Ұлттық кітапха­наға саяхат жасадық. Ол екі ғима­раттан тұрады екен, ежелгісі XVIII ғасырда салынған бұрынғы Қонақ ауласында орналасқан, екіншісі – жаңа корпус. Кітапха­на 1865 жылы ашылып, қазір бар­ша Ресейдің ірі мәдени орталы­ғы­на айналып отыр. Кітапхана­ның қорында 3 миллионнан артық дана кітап бар, соның ішінде сирек қолжазбаларды, көне фолианттар мен бірегей архив материалдарын қамтиды. Қордағы коллекциялар – әлемнің 50 тілінде. Кітапхана іргесінің қалануы ХІХ ғасырда орыс ағартушысы И.Второвтың ­­903 ­атаулы 1 908 дана кітабын қа­ла­­лық муниципалитетке сый­лауы­нан бас­талған. Осынша кітапты қай­да сыйғызарын білмеген қала басшылығы кітапхана тұрғызуға мәжбүр болған екен.

Кітапхана қоры кітаптар ғана емес, әлемнің барлық елдерінен жазылып алынған газеттер, журналдар, карталар және т.б. басылым өнімдеріне толы. И.Второв­тың үлгісімен талай адам кітап қор­ларын кітапханаға мұраға берген көрінеді. Сондықтан мұнда ұрпақтар жалғастығы деген түсінік те жиі айтылады.

Кітапхана басшылығы мен ұжы­мы жылы көңілдерімен ақ­жар­қын күй­де қарсы алды. Әсі­ресе кітапхана­ның басшысы Мәдина Фатыхқызы­ның жарқын көңі­ліне тәнті болдық.

Есте қалған ерекше оқиғалар да аз болған жоқ. Соның ішінде татар жаз­­басының ежелгі руникалық сим­вол­дарынан кириллицаға де­йін 287 әріп­ті пайдаланғаны есте қалды. Де­мек татар әде­бие­тімен егіз дамыған қазақ жаз­баларында да соншалық әріп бол­ғаны ғой. Кітапхананың жаңа ғи­маратындағы осы заманғы техно­логиялар да ұмытылмас әсер қал­дырды. Олар бұрынғы дәстүрді жал­ғастыра отырып, жаңа инно­вациямен жымдаса үйлескен.

Мәдени күндер аясында Қазан қала­сы­ның басқа кітапха­нала­рымен де таныс­тық. Шаһарда Ұлт­тық кітапхананың 50 фи­лиалы бар екен. Соның ішінде №13 «Сан­дуғаш» атты филиал өзінің адамға, оқыр­манға деген қызметін айрықша сәнді, жо­ғары мәдениетпен көрсеткендігімен есте қалды.

Бейбітгүл ӘБІЛМӘЖІНОВА,

С.Мұқанов атындағы Солтүстік Қазақстан облысы кітапханасының директоры

ПЕТРОПАВЛ