Қоғамның дерті құмарлық

Жаңа Конституцияда заң үс­тем­дігі мен тәртіп мемлекеттің не­гізгі құндылықтарының бірі ре­тінде айқын көрсетілген. Бұл қа­ғидаттың мәні тек құқық қор­ғау органдарының жұмысына қа­тысты емес. Заң мен тәртіп – қо­ғамның барлық мүшесіне ор­тақ жауапкершілік.

2026 жылдан бастап «Заң жә­не тәртіп» қағидаты конс­ти­ту­ция­лық деңгейде бекітілді. Сонымен бірге құқықбұзушылық­тардың алдын алуға бағытталған жаңа заңнамалық тетіктер де кү­шейтіліп келеді. Оның басты мақ­­саты – тек жасалған құқық­бұзу­­­шылық үшін жауапкершілік бел­гілеу емес, оған алып келетін се­бептер мен жағдайларды алдын ала анықтап, болдырмау.

Кездесуді ұйымдастырушылар ор­та мектеп және колледж сту­денттеріне қауіпті ерте анық­тау және құмар ойындардың тәуел­ділікке айналуына жол бер­меу жолдарын үйретті. Ата-аналар мен мұғалімдермен бірге кез­десуге кәмелетке толмағандар қатысты. Қарағанды ​​облысының прокуратура, полиция бөлімдері және Әділет департаментінің өкіл­дері сөз сөйлеп, құмар ойын зардабын айтты. Киберқылмыс бөлімінің ма­маны Әділет Рахим атап өт­кен­дей, одан өз бетінше құтылу қиын болуы мүмкін.

– Қазіргі кезде жылдам ақша табу арқылы табысын молайтып ала­­мын деп құмар ойын ойнай­тын­­дар аз емес. Бұл – бүгінгі қо­­ғам дерті. Қоғам дертіне айнал­ған ойынға деген құмарлықты ға­­лымдар лудомания дейді. Ауру­лар­дың халықаралық классификациясы бойынша лудомания ауру­лар тізіміне енгізілген. Құмар ойындарға араласқан адамға қай­тар жол табу өте қиын. Оған тәуел­ді адам өзінің барлық ақшасын ғана емес, сонымен қатар отбасы мен достарының ақшасы мен мүлкін де бәске тігіп жіберуі мүм­кін, – деп ескертті Әділет Рахим.

Сонымен қатар құмар ойын­дар­дың салдары қылмысқа да же­телейді. Қарыздан кейін көбіне алаяқтық, ұрлық, алдау және бас­қа да құқықбұзушылықтар болады. Сондықтан мұндай «оңай пай­даның» бағасы тек құмар ойыншы үшін  емес, сонымен қатар оның отбасы үшін де жоғары екенін өтті Әділет министрлігі Құқық қорғау департаментінің басшысы Гүлфайруз Саттыбаева.

– Адамдар тез қаржы табамын деп ойлап, оңай ақшаға барады. Мұ­ның бәрі құмар ойындарға тәуелді адамның барлық жина­ғын, содан кейін туыстарының ақша­сын жоғалтумен аяқталады, – дей­ді Гүлфайруз Саттыбаева.

Сонымен қатар құқық қорғау органдары мен мұғалімдер интернетте көп уақыт өткізетін және үне­мі ойын мен құмар ойынды ажы­рата алмайтын мектеп оқу­шыларына көбірек алаңдайды. Қарағандыдағы №19 мектеп ди­рек­торының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Арман Имашевтің айтуынша, өзінің ұзақмерзімді пе­дагогикалық тәжірибесінде ор­та мектеп оқушыларының құ­мар ойындарға тәуелді болып қалу жағдайларын көрген.

– Сабақ  арасындағы үзілісте жа­сөспірімдердің телефонда ой­нау­ға қатты беріліп кететінін бай­қадым. Олардан нақты не ой­нап жүргенін сұрадым, сонда олар біреуге ақша аударып жатқа­ны белгілі болды. Біз ата-аналарды талқылауға шақырып, теле­фон­дарына бақылау орнатуға кеңес бердік. Балаларымыздың мек­тепте де, үйде де не ойнайтынын және кіммен қарым-қатынас ж­а­сайтынын әрқашан бақы­лауы­мыз керек, – деп атап өтті Арман Аманұлы.

Кездесуге қатысушылар құ­мар ойын  мен бәс тігудің заңды ас­пектілері, сондай-ақ қолданыс­тағы шектеулер мен азаматтарды қорғау механизмдері туралы да білді. Кәмелетке толмағандарға ма­мандар құмар ойыннан аулақ болу­ды, мәселе туындаған жағ­дай­да қайда жүгіну керегін түсін­дірді.

Ата-аналардың рөлі де тал­қы­лаудың маңызды бөлігі болды. Мамандар баланың мінез-құл­қындағы айқын өзгерістерге ғана емес, сонымен бірге олардың ақ­шаға деген көзқарасына, күдік­ті аударымдарға, телефонды пай­далану кезіндегі құпиялылығына және бәс тігетін  сайттарға деген қы­зығушылығына да назар ау­дару­ды ұсынды.

Әдебиет БЕЛГІБАЙҰЛЫ, Қарағанды облысы