Тайвань мәселесі дауға айналды

Жапония мен Қытай арасындағы жағдай да күн санап ушығып барады. Токио бес қаруын сайлап жатыр. Күншығыс елінің қорғаныс министрі тіпті Тайвань маңындағы Йонагуни аралына барды. Синдзиро Коидзуми мұнда жаңа зымырандар жүйесі орналасады деп мәлімдеді. Ал Бейжің Токио шектен шықты деп санайды. Бұл жақ та қатал. «Қажет болса, оқ атамыз», – деп отыр. Қытай билігіне әу баста Жапония үкімет басшысының Тайваньға қатысты мәлімдемесі жақпай қалды. «Бейжің Тайваньға шабуыл жасаса, Жапонияға қауіп төнуі мүмкін. Сондықтан «Токио Тайбэйге әскери көмек көрсетуге тиіс», – деген еді Санаэ Такаичи. Енді екі елдің арасындағы ахуал қалай өрбуі мүмкін? Сарапшылар не дейді?

Оңтүстік Африкада өткен «Үлкен жиырмалық» саммитіне Жапония мен Қытай премьер-министрлері де қатысты. Екеуі жолыққан болар? Жолықса, арада осы жағдайға байланысты қандай да бір сөз айтылған болар?

Екі саясаткер де теріс қарап, бір-бірін елемей жүрді. Екеуінің арасында ешқандай кездесу болған жоқ. Десе де тілшілермен тілдескен Санаэ Такаичи: «Бейжіңмен диалог жүргізуге дайынбыз», – дейді.

Тайвань мәселесі дауға айналды

Алайда Жапония қарап жатқан жоқ. Осы елдің қорғаныс министрі Тайвань маңындағы әскери базаға барды. Бұл Синдзиро Коидзумидің Йонагуниге жасаған алғашқы сапары. Арал Тайваньнан небәрі 100 шақырым қашықта орналасқан. Дәл осы жерде Жапонияның жаңа зымыран жүйесі орналасады. Оның шығысында, яғни Окинава аралында АҚШ-тың ірі әскери базасы бар. Блумберг басылымының дерегі бойынша кейінгі аптада Құрама Штаттар Йонагуниге әскери техникасын әкеле бастады. Демек Токио оңтүстік аралдардағы әскери әлеуетін мейлінше күшейтіп жатыр. Бірақ Жапония: «Қытаймен араздасатын ойымыз жоқ», – деп отыр. Тек қорғанысты нығайтуға ниетті.

Синдзиро Коидзуми, Жапония қорғаныс министрі:

- Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғалы Жапонияға алғаш рет үлкен қауіп төніп тұр. Йонагуни аралы халқының, жапондықтардың тыныштығын сақтағымыз келсе, біз қорғанысты күшейтуіміз қажет.

Ал Қытай БҰҰ-на арнайы хат жолдады. Жапонияның Тайвань жөніндегі мәлімдемесін халықаралық құқықты бұзу деп қатаң айыптады. Токио аралға қатысты мәселеге одан әрі араласса, мұны басқыншылық әрекет деп бағалайтынын жеткізді. Қытайдың Сыртқы істер министрі Ван Идің айтуына қарағанда Токионың Тайбэйге әскери көмегінің соңы жақсылыққа апармайды. Сондықтан жапон үкімет басшысын саяси қателік жібергенін мойындауға шақырды.

Ван И, Қытай сыртқы істер министрі:

- Биыл Қытайдың Екінші дүниежүзілік соғыста Жапонияны жеңгеніне 80 жыл толды. Токио сол кездегі қателігін қайталауға қадам жасап жатыр. Орынсыз мәлімдеме жасап, шектен шықты. Қытай бұған қатаң жауап беруге тиіс. Бұл Қытайдың егемендігі мен аумақтық тұтастығын ғана емес, қанмен келген жеңісті қорғау үшін де қажет. Қытай Жапония үкімет басшысының ойланбай айтқан сөзі болса, ақылға келуге шақырады.

Қытай Тайваньды өз аумағы деп санайды. Қажет болса, аралды күшпен басып алуға да дайын. Алайда Жапония үкімет басшысы бұған қарсы. Осындай кезеңде Тайваньға әскери қолдауды Санаэ Такаичи өз қолына алуға ниетті. Өйткені мұның арғы жағында Жапонияның қауіпсіздік мәселесі тұр.

Санаэ Такаичи, Жапония премьер-министрі:

- Жапония мен Қытай арасында қиындықтар бар, әрине. Біз бұл түйткілді мәселелерді шешіп, ынтымақтастықты арттыруымыз керек. Жапония Қытаймен диалог жүргізуге дайын. Біз есікті жапқанымыз жоқ. Бірақ біздің өз ұстанымымыз бар. Соған сүйене отырып, тиісті шешім қабылдаймыз.

Екі алып елдің премьер-министрлері Оңтүстік Африка Республикасында өткен «Үлкен жиырмалық» саммитіне қатысып, бір үстел басында отырды. Бірақ бір-біріне жылы қабақ танытпады. «Бұл Токио мен Бейжіңнің арасы суып кеткенін анық аңғартады», – дейді сарапшылар.

Алайда Санаэ Такаичидің Тайвань жөніндегі мәлімдемесіне қатысты сарапшылардың пікірі екіұдай. Бірі мұны арандатуға баласа, енді бірі Қытай ахуалды өздері ушықтырып жіберді деп санайды.

Стивен Нэги, Халықаралық христиан университетінің саясат және халықаралық қатынастар профессоры:

- Такаичи Жапония Қытайға қарсы әскери күш қолданады деп бір сөз айтқан жоқ. Ол: «егер Қытай Тайваньға шабуыл жасаса, онда Жапония өз қауіпсіздігін қалай қамтамасыз ететінін ойлануы керек», – деді. Яғни Тайваньдағы дағдарысқа тікелей араласу туралы ештеңе деген жоқ. Тек Қытайдың әрекеті Жапонияның қорғаныс стратегиясына әсер ететінін айтты. Бірақ Қытайдың БҰҰ-дағы мәлімдемесі және сыртқы істер министрі Ван Идің қатаң риторикасы Бейжің Токиоға қысымды күшейтуді көздеп отырғанын көрсетеді.

Дәл қазір Такаичи саясатына жапон халқының көңілі тоғайып отыр. Таяуда қызметіне кіріскен премьер-министрдің рейтингі 80% дейін өскен. Мұны кейінгі жүргізілген сауалнама нәтижесі көрсетті.

Сөйтіп, әзірге Жапония мен Қытай дегенінен қайтар емес. Әрқайсысы өз позициясын әділ екенін дәлелдеп әлек. Анығы, бұл енді тек Бейжің мен Тайвань арасындағы мәселе ғана емес. Тынық мұхиты аймағындағы жаңа текетірестің басы болуы мүмкін.