Туған күн мен өткен күн: әлемге ортақ екі ән қалай пайда болды?

Happy Birthday to You мен Yesterday – бір қарағанда бір-біріне мүлде ұқсамайтын, бірақ уақыт өте келе бүкіл әлемге ортақ күйге айналған екі ән. Бірі әр адамның жеке өмірімен байланысты, екіншісі жеке адамның ішкі даусындай естіледі. Бірақ екеуін біріктіретін нәрсе бар: олар нақты авторлық туынды болудан шығып, адамзаттың ортақ музыкалық тәжірибесіне айналды.

Туған күнге арналмаған ән

Happy Birthday to You XIX ғасырдың соңында АҚШ-та пайда болды. Бастапқыда ол туған күнге емес, балаларды таңертең қарсы алуға арналған қарапайым оқу әні болған. Әуені «Good Morning to All» деп аталған. Кейін оған «Happy birthday to you» деген сөздер қосылып, ән біртіндеп бүкіл әлемге тарады.

Бұл әнде поэзия да, күрделі ой да жоқ. Бірақ дәл осы қарапайымдылық оны әмбебап етті. Әуені бір октавадан аспайды, ырғақ тұрақты, кез келген адамға ыңғайлы. Әнді бала да, қарт та айта алады. Сол себепті ол арнайы сахналық шығарма емес, әлеуметтік рәсімнің бір бөлігіне айналды.

Бүгінде Happy Birthday to You – біреудің бар екенін, оның өмірі маңызды екенін білдіретін музыкалық ишара. Бұл әнді орындағанда адам жеке мерекені ғана емес, өмірдің жалғасып жатқанын атап өтеді.

Мұнда уақытша шаттық емес, өмірдің тағы бір айналып өткен белгісі бар.

Ештеңеге арналмаса да, бірақ бәріне тиесілі ән

Yesterday 1965 жылы The Beatles тобының орындауында шықты. Бұл жерде махаббат та, саясат та, оқиға да жоқ ән. Тек өткенге қарап тұрған адам бар. «Кеше бәрі басқаша еді» деген бір ғана сезім.

Әннің құрылымы өте қарапайым. Бірақ осы қарапайымдылық оның ішкі салмағын арттырады. Әуен баяу, сөздер нақты, пафос жоқ. Ән тыңдаушыға бір оқиғаны емес, бір күйді ұсынады. Ол жоғалған тыныштық, бұрынғы сенім, кешегі өзің...

Yesterday жеке адамның естелігі сияқты басталғанымен, уақыт өте келе бәріне ортақ сезімге айналды. Себебі «кеше» деген сөздің артында әркімнің өз тарихы бар. Біреуде ол махаббат, біреуде – балалық, біреуде – жоғалған өмір.

Мағыналық тұрғыдан бұл ән былай естіледі:

Кеше бәрі жеңіл еді.
Бүгін бәрі ауыр.
Не өзгергенін білмеймін,
бірақ мен енді бұрынғы мен емес.

Бұл – өкініш емес, өткенге тыныш қарап тұру.

Екі ән, екі түрлі уақыт

Happy Birthday to You – уақыттың алға жылжуын білдіретін ән. Ол «тағы бір жыл өтті» дейді. Бірақ бұл өкініш емес, бар болудың белгісі. Ән болашаққа қарайды. Yesterday – керісінше, уақыттың артқа қарауы. Ол «бірдеңе жоғалды» дейді. Бірақ бұл трагедия емес, еске алу.

Бірі өмірдің жалғасуын, екіншісі оның ішінде бірдеңенің кетіп қалғанын сездіреді. Сол себепті бұл екі ән бір-біріне қарсы емес. Олар бір адамның екі түрлі күйін көрсетеді. Бір сәтте адам өмірді тойлайды. Келесі сәтте өткенге үнсіз қарайды.

Осылайша, бұл екі қарапайым ән бүкіл адамзаттың уақытпен қарым-қатынасының екі қырына айналғандай.

Назар аударыңыз: Бұл мақала авторлық құқықпен қорғалған. Мәтіннің толық нұсқасын көшіру, тарату немесе басқа басылымдарға жариялағанда авторы көрсетіп, Аikyn.kz  сайтына белсенді гиперсілтеме беру міндетті. Мақаланың жекелеген бөліктерін пайдаланғанда да осы талап сақталуы тиіс.