45 тармақтың тек 12 сі орындалды: Атырау облысының экологиялық жол картасының жай күйі

Атырау облысының 2022–2025 жылдарға арналған экологиялық жол картасы аяқталды. Бірақ жоспарланған жұмыстар толық орындалған жоқ: 45 тармақтың тек 12-сі ғана жүзеге асқан, тағы 7 бағыт тұрақты атқарылып келеді, ал қалған 26 іс-шара аяқталмай қалған.

Жақында өткен брифингте мәлім болған экология департаментінің дерегінше, Атырау облысында экологиялық заң бұзушылықтар саны өсіп отыр. Ал салынған айыппұлдардың жалпы көлемі 2 триллион теңгеден асып кеткен.

Бұл нәтижелер туралы бұған дейін брифингте айтылған болатын. Осыдан кейін «Ақ Жайық» редакциясы Атырау облысының экология департаментіне ресми сұрау жолдап, нақты қай тармақтар орындалғанын, қайсысы әлі атқарылып жатқанын және оларды аяқтау үшін қандай шаралар қарастырылғанын анықтап беруді өтінді.

Атырау облысы бойынша мемлекеттік экология департаменті басшысының орынбасары Ерлан Есенов өз жауабында 2022 жылы Жол картасын жасақтау кезінде ҚР Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің құрамына Экологиялық реттеу және бақылау, Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі, Балық қорғау, Су ресурстары және Геология комитеттері кіргенін атап өтті. Осыған орай, Жол қартасына балық қорғау, су ресурстары және геология саласындағы проблемелар шешу үшін енгізілген.

Сол себепті құжатқа балық шаруашылығы, су ресурстары және геологияға қатысты мәселелер енгізілген. Кейінгі жылдары бұл бағыттар басқа мемлекеттік органдарға берілген. Ерлан Есеновтің айтуынша, осыған байланысты министрліктің кейбір тармақтарды орындау мүмкіндігі шектелген.

Экология департаментінің мәліметіне сәйкес, 12 іс-шара толық орындалған деп танылды. Бұл шешім жауапты орындаушылар — әкімдіктер, мемлекеттік мекемелер және кәсіпорындар ұсынған деректер негізінде қабылданған.

Олардың қатарында, Атырау облысы бойынша қоршаған орта сапасының нысаналы көрсеткіштерінің жобасы 2024-2028 жылдарға жасақталып, облыстық маслихатпен бекітілді, «ТШО» ЖШС объектілеріне жақын орналасқан елді мекендерінің атмосфералық ауасының жай-күйін бағалау бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары аяқталып, аумақтың атмосфералық ауасын ластаудың ықтимал көздері көрсетілген кәсіпорындар  картасы жасақталды, Атырау қаласы маңындағы ауылдарында жасыл желектер егу жұмыстары атқарылып, қазіргі таңда күтіп ұстау, баптау жұмыстары жүргізілуде.

Бұдан басқа, облыстық әкімдікпен жасалған меморандумдар аясында  «Теңізшевройл» ЖШС, НКОК компаниясы, «АМӨЗ» ЖШС және «Ембімұнайгаз» АҚ тараптарынан 364,7 га жерге 342,1 мыңға жуық тал отырғызылды, Атырау қаласындағы қолданыстағы қатты тұрмыстық қалдықтар полигонын рекультивациялау жұмыстарының жобалау-сметалық құжаттамасы жасақталды .

Сонымен қатар жоспарланған жұмыстардың елеулі бөлігі орындалмай қалды. Яғни, 2025 жылдың қорытындысы бойынша кейбір тармақтар аяқталмаған күйінде қалған.

Олардың арасында Атырау қаласында орналасқан барлық кәріздік сорғы станцияларын реконструкциялау бойынша жобалау-сметалық құжаттамалар әзірлеу; Құрманғазы, Махамбет және Жылыой аудандарында кәріз-тазарту құрылысын салу жобасын әзірлеу; ұйымдастырылмаған шығарындылар көздеріне талдау жүргізу, олардың санын қысқарту және мұнай/мұнай өнімдерін құю/төгу эстакадаларын буларды рекуперациялау қондырғысымен жарақтандыру; Жайық өзеніне ағызылатын ағынды суларды тазарту үшін төменгі тұнбаны құрғату станциясының құрылысы; Атырау қаласының оң жақ бөлігінде КТҚ-н қалпына келтіру; «Тухлая балка» булану алаңын қалпына келтіруді аяқтау; қаланың оң жағындағы «Квадрат» булану алаңын қалпына келтіру; Атырау қаласында орналасқан барлық КСС-ын қалпына келтіру; ағынды суларды алдын ала тазартуды қамтамасыз ету үшін КТҚ-ын салу жұмыстары бар. 

Сонымен қатар, «Таза Қазақстан» жобасы бойынша атмосфераға ластаушы заттардың шығарындыларын 25%-ға дейін төмендету бойынша шараларды қамтамасыз ету; Атырау қаласының оңтүстік-шығыс бөлігінде «раушан желі» есебімен жасыл белдеу құру, жасыл желектерді суару үшін Соколок каналының өткізу қабілетін ұлғайту жөнінде шаралар қабылдау; жасыл желектерді паспорттауды жүргізу шаралары аяқталмаған. 

Аяқталмаған жобалар арасында жеке инвесторларды тарта отырып, Атырау қаласына жаңа қатты тұрмыстық қалдықтар полигонын салу; Атырау қаласындағы қолданыстағы ҚТҚ полигонын қалпына келтіру; Экология кодексінің талаптарына сәйкес келтіру; кәсіпкерлерге ҚТҚ-ды қабылдау пункттерін ашу және сұрыпталған қайталама шикізатты қайта өңдеу бойынша жағдай жасау; мұнай ұңғымаларын және өздігінен ағатын су ұңғымаларын жоюға ЖСҚ әзірлеу жобалары да бар.

Бұдан басқа, Жайық өзені бассейнінің экожүйесін сақтау және қалпына келтіру жөніндегі 2021-2024 жылдарға арналған Қазақстан-Ресей ынтымақтастық бағдарламасын іске асыру; суға батқан кемелерді және басқа да ірі габаритті заттарды алу; көктемгі су тасқынын өткізуге дайындық бойынша бірінші кезектегі іс-шаралар тізбесін пысықтау; заңсыз салынған бөгеттерді тазалау және алдын алу мақсатында Сағыз, Ойыл, Жем өзендерінің арнасын үнемі бақылауда ұстау шаралары аяқталмады.

Департаменттің деректері бойынша, аталған бағыттар бойынша жұмыстар басталған. Бірақ жобалардың ауқымды болуына байланысты оларды жүзеге асыруға қосымша уақыт қажет. Сондықтан іске асыру кезең-кезеңімен жүргізіліп жатыр.

Жеті іс-шара тұрақты түрде орындалып келеді. Олардың қатарында Жайық өзенінің арнасын, оның салалары мен ағындарын браконьерлік балық аулау желілерінен тазарту, Жайық өзенінің жағалауларын және демалыс орындарын тазарту бойынша жоспарлы жұмыстар, кәсіпорындардың жұртшылықпен және жергілікті атқарушы органдармен қоршаған ортаны қорғау жөніндегі іс-шаралар жоспарын орындау жөнінде міндетті есеп беру кездесулер түріндегі қоғамдық тындаулар өткізу, жұртшылықтың ұсыныстары бойынша қоғамдық тыңдаулар хаттамасына енгізілген іс-шаралардың орындалуына бақылау жүргізу және т.б. басқа іс-шаралар бар.

Бұған қоса, 2026-2028 жылдарға жаңа экологиялық жол картасының жобасы әзірленуде. Жоба Атырау облысының әкімдігіне жіберілді. Онда бірнеше бағыт қарастырылған: атмосфералық ауа сапасын жақсарту, суды ұтымды пайдалану, қалдықтарды басқару, жер ресурстарын қорғау және көгалдандыру жұмыстарын қамтиды.

2022–2025 жылдарға арналған экологиялық жол картасына нақты қанша қаржы бөлінгені туралы департамент нақты ақпарат берген жоқ. Ерлан Есеновтің түсіндіруінше, мұндай құжаттарға бөлек қаржыландыру заңда қарастырылмаған. Қазақстан Республикасының Экология кодексінің 29-бабының 7-тармағына сәйкес, іс-шаралар бюджет қаражаты есебінен жүзеге асырылады. Бұл қаражатқа қоршаған ортаға келтірілген зиян үшін төлемдер, айыппұлдар және жергілікті бюджетке түсетін басқа да кірістер жатады.

Бұған дейін нақты қаржы көлемі айтылған еді. 2022 жылдың басында экология департаментінің сол кездегі басшысы Әлібек Бекмұхаметов мәлімдегендей, 2021–2025 жылдарға арналған экологиялық жол картасын жүзеге асыруға 41 миллиард 400 миллион теңге бөлінуі жоспарланған. Оның ішінде 27 миллиард 500 миллион теңге республикалық бюджеттен, 4 миллиард 500 миллион теңге жергілікті бюджеттен, ал 9 миллиард 400 миллион теңге жеке инвестициялар есебінен қарастырылған.

Қоршаған ортаны қорғау бойынша 2025–2027 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары аясында облыстық бюджеттен қосымша 23 миллиард 500 миллион теңге қарастырылған.

Осы жағдайға байланысты жаңа экологиялық жол картасы алдыңғысының жалғасы болып отыр. Яғни, бұрын шешілмей қалған мәселелер келесі кезеңге көшірілді.

Айнұр САПАРОВА

Бүгін, 13:33