​Атыраудың болашағы: уақытша мекен бе, әлде заманауи мегаполис пе?

Атырау қаласы өзгеріп келеді: жолдар жөнделіп, ғимарат қасбеттері боялып, қауіпсіздік камералары орнатылуда. Бірақ бай өнеркәсіптік орталық халық үшін ыңғайлы қалаға қашан айналады? Осы және басқа мәселелер туралы Атырау облысы әкімінің орынбасары Жасулан Бисембиев YouTube-тағы «Мағыналы бизнес» арнасына сұхбат берді.

Экология — басты мәселе

Атырау өндіріс ошақтарының ортасында орналасқан. Бұл жерде ауа тыныш күндері де таза болмайды., қала үнемі «өндіріс демімен» өмір сүреді. Билік кәсіпорындарға бақылауды күшейтіп, шығарындыларды тұрақты мониторингтеу жүйесін енгізуге уәде беруде. Бірақ тұрғындар денсаулықтың нашарлағанын, аллергия мен созылмалы аурулардың көбейгенін айтады.

Атырау ресми есептерсіз-ақ экологиялық жағдайы ең нашар өңірлердің бірі саналады. Мұнай-газ өндірісі, жоғары концентрациялы шығарындылар және өндірістік аймақтардың тұрғын үйлерге жақындығы денсаулыққа кері әсерін тигізуде. Соңғы жылдары тыныс алу органдары мен онкологиялық аурулар көбейіп, балалар арасындағы сырқаттану деңгейі ел бойынша орташа көрсеткіштен 25%-ға жоғары. Барлығы бұл ортаның, тіпті ресми түрде ол әлі тікелей әсер деп танылмаса да, адамдар денсаулығына жүйелі әсер ететінін көрсетеді.

Қаржы бар, маман аз

Атырау облысы әкімі орынбасары Жасұлан Бисембиевтің айтуынша, облыстық бюджеттің басым бөлігі әлеуметтік және инфрақұрылымдық жобаларға: мектептерге, ауруханалар, жолдарға жұмсалады.

«Біздің мақсатымыз бюджетті игеру ғана емес, әр жобаның тұрғындарға пайдалы болуы. Қала адамдарсыз дамымайды, ал адамдар — өздерін жайлы сезінбесе қалада тұрақтамайды», — деп атап өтті ол.

Билік мердігерлерді қатаң бақылауға алып, нысандардың уақытылы тапсырылуын қадағалауға уәде беруде. Бірақ құрылыс артында басқа мәселе - кадр тапшылығы жатыр . Жұмыс орындары бар, бірақ инженер, дәрігер, мұғалім секілді мамандар жетіспейді. Олар жеке секторға кетіп немесе басқа қалаға көшіп жатыр. Бұл жұмыссыздық емес, керісінше — экономика жұмыс орындарын жылдам жасайды, бірақ оны толтыра алатын мамандар жеткіліксіз.

Осының бәріне қарамастан, қала екі түрлі өмір сүріп жатқандай әсер қалдырады. Сырттай ол көркейген: тротуарлар жөнделген, ғимараттар жаңартылған, жарықдиодты шамдар орнатылған. Бірақ осы жылтырақтың астында шаршау сезіледі — ауа тар, баспана қымбат, ал мектеп, емхана немесе жұмысқа жету секілді күнделікті қажеттіліктер әлі де күш салуды талап етеді.

Қала бақылауда: камералар мен мердігерлер

Билік Жайық арқылы жаңа көпір, айналма жол және заманауи медициналық орталық салуды жоспарлап отыр. Коммуникациялары Кеңес дәуірінен қалған ескі ауруханалар мен тұрғын үйлердің тағдыры шешілуде.

Бисембиевтің айтуынша, дәл осы бақылау арқылы мердігерлерді таңдау мен абаттандыруға байланысты жобаларды іске қосуда жаңа тәсілдер пайда болды. Биыл инженерлік желілер мен жолдар жаңартылуда, соның ішінде Нұрсая мен Авангард шағын аудандарындағы ірі учаскелер — осы аудандарда абаттандыру жылдар бойы әркелкі жүргізіліп, тұрғындардың шағымын жиі тудырған еді.

2025 жылы облыс әкімі Атырауда урбанистика орталығын ашуды тапсырды, ол қоғамдық кеңістіктермен айналысып, қаланың дизайн кодын жасауға жауапты болады. Бұл жоба амбициялық идея ретінде көрінеді: әңгіме кезекті саябақ секілді бір реттік жобалардан емес, қала ортасына қатысты жалпы саясат қалыптастыруға бағытталған. Сонымен қатар қала жаңа орталық саябақ пен базарларды жаңғыртуды жариялады — бұл бәрі «Атыраудың жаңа келбетіне» жасалған қадам ретінде ұсынылуда.

Қала көшелеріне көлік ағынына қарай реттелетін ақылды бағдаршамдар орнатылуда. Орталықта жаңа бақылау камералары пайда болды, ал жаяу жүргіншілер өткелдерінде қозғалысты қадағалайтын датчиктер қойылған. Мұның бәрі заманауи көрінеді, бірақ әзірге жайлылықтан гөрі көзге көрінетін әсер ғана беріп отыр. Жарықдиодты шамдар, плиткалар мен камералар — адамның еркін өмір сүріп, еркін қозғалуына қолайлы орта қалыптастыратын кешенді тәсілді алмастыра алмайды. Қала әлі де біртұтас жоспарсыз, нысаннан нысанға көшіп дамып келеді.

Жаңа ғимараттар, ескі мәселелер

Соңғы екі жылда өңірде медициналық инфрақұрылымды жаңарту белсенді жүргізілуде. Тек 2024 жылдың өзінде 49 денсаулық сақтау нысанының құрылысы басталып, олардың бір бөлігі 2025 жылы пайдалануға берілді. Аудандарда амбулаторияларды жөндеу аяқталып, жаңа ауруханалар жобалануда.

2025 жылдың күзіне қарай өңірге Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) делегациясы келді. Сарапшылар өндірістік жүктеменің халық денсаулығына әсерін бағалауға арналған зерттеуге дайындықты бастады. Билік бұл сапардан үлкен үміт күтіп, нақты әрі әділ ұсыныстар болады деп сенеді.

Бірақ кадр тапшылығы әлі де сақталуда: ғимарат жаңа болуы мүмкін, ал дәрігер жоқ. Бұл мәселе әсіресе аудандарда айқын сезіледі — жас мамандар мүлде қалмағандай. Жаңа корпустар салынып жатыр, бірақ оларда жұмыс істейтін адам табу қиын.

Уақытша қала

2025 жылғы 1 қыркүйектегі мәлімет бойынша Атырау облысында шамамен 714 мың адам тұрады. Сегіз ай ішінде өңірден 3,5 мыңнан астам адам көшіп кеткен — адамдар әлі де кетіп жатыр. Себептері әртүрлі: біреулер жұмыс іздейді, біреулер өмір сүру жағдайынан шаршаған.

Атыраудағы жалақы — Қазақстан бойынша ең жоғары деңгейлердің бірі. Орташа айлық — 585 мың теңге. Алайда бұл көрсеткіш адамдарды қалада ұстап тұруға жеткіліксіз: жұмыссыздық өсіп, бос орындар уақытылы толтырылмай жатыр, ал еңбек нарығындағы бәсеке күшейе түсуде. Сонымен қатар, жалақының сатып алу қабілеті шамамен 11%-ға төмендеген. Адамдар аз табыс тапса да, өмір сүру жеңіл жерлерге кетуді жөн көреді.

Облыстық статистика басқармасының деректеріне сәйкес, 2025 жылдың қаңтар–қыркүйек айларында 475,8 мың шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілген — бұл өткен жылмен салыстырғанда 0,7%-ға аз. Құрылыс жұмыстарының жалпы көлемі — 426,6 миллиард теңге, ал негізгі капиталға салынған инвестициялар — 1,065 триллион теңге.

Атырау — көп табыс табуға болатын, бірақ тіршілік ету қиын қала. Біреулер үшін бұл — вахталық жұмыс орны, біреулер үшін — уақытша іссапар. Қала шын мәнінде өмір сүруге қолайлы мекенге айналуы үшін тек құрылыс емес, тыныс алуға мүмкіндік бермей тұрған мәселелерді шешу қажет.

Қалаға өмір сүру үшін қашан келеді?

Атырау таңдау алдында тұр. Бір жағынан — бұл ел экономикасының тірегі саналатын өндірістік орталық. Екінші жағынан — адамдар ауысым мен шығарындылар арасында қиналып емес, жай ғана өмір сүргісі келетін қала.

Өңірде ірі жобалар іске асырылып, жаңа технологиялар енгізілуде. Алайда бұл өзгерістер әзірге инфрақұрылымға бағытталған, ал өмір сапасына әсері мардымсыз. Соңғы он жылда шешілмей келе жатқан басты мәселелер: экология, баспана, медицина және кадр тапшылығы сол күйінде қалып отыр.

Атыраудың болашағы тек биліктің еркі мен тұрғындардың белсенділігіне ғана емес, қаржының қайда және не үшін жұмсалатынына да байланысты. Қазір инвестициялар шынымен құйылып жатыр — көпірлер, жолдар, жаңа аурухана корпустары салынуда. Мұның бәрі қалаға қажет, бірақ әзірге күштің басым бөлігі бетон мен жарыққа жұмсалып отыр.

Атырау шын мәнінде өмір сүруге қолайлы қалаға айналуы үшін инвестициялар тек инфрақұрылымға емес, ең алдымен адамға — экологияға, медицинаға, білімге және адамдар қалғысы келетін қала ортасына бағытталуы тиіс.

Анастасия ШЕРСТЯНКИНА

Бүгін, 15:01