Балалар мерекесіндегі шаттық күй

Жазғы лагерьлер сақадай сай

Іс-шараға қала әкімі Ғабит Сыз­дық­беков қатысып, оқушылардың шығармашылық жұмысымен танысты. Мольберттегі сурет көр­месін аралап, жас музыканттар оркестрінің концертін тамашалады. Мерекеге балдырғандарын алып келген ата-аналармен суретке түсіп, барша қауымды балалар күнімен құттықтады. Шаһар басшысы балаларға жазғы демалысты қызықты өткізіп, оқуда да спортта да озат болуға шақырды.

«Бүгінгі жас өскін – елдің бо­лашағы. Мемлекеттің келешегі жарқын болу үшін сіздер сабақты жақсы оқып, үлгілі де тәртіпті болыңыздар. Қазір біліммен жарысатын уақыт. Сол себепті ілім-білімге ден қойып, спортты да ұмытпай, мықты азамат болып қалыптасыңыздар!», деді ол.

Қалалық білім басқармасының басшысы Қуаныш Ысқақовтың айтуынша, ауқымды іс-шараны ұйым­дастыруға жекеменшік, мем­лекеттік қосымша білім беру ұйым­дары атсалысып, жұмыл­­дырыл­ды. Шаһардың бас ұста­зы мере­кеде Балалар үйінің жүз­ден астам тәр­биеленушісі қала әкі­мінің атынан арнайы сый­лық­пен марапатталғанын жет­кізді. Сала басшысының мәлім­деуін­ше, балалар құқығы еліміз­де жақсы қорғалған. Бала қауіп­сіздігі Конституциямен кепіл­ден­ді­ріл­ген. Оқушылардың күндіз қа­ла­да емін-еркін қыдырып жүруі, бі­лім ордасында өздерін қауіп­сіз сезінуі, медициналық көмекті тегін алуы, бас­қа да әлеуметтік жағынан қамсыз­дандырылу құқықтары қорғалған. Қ.Ысқақовтың сөзіне зер салсақ, жазғы демалыста оқушыларды 350 жекеменшік пен 12 мемлекеттік қосымша білім беру ұйымдары үйірмелермен қамтамасыз етеді. Бұдан бөлек, әрбір мектеп ауласында жарты күндік мектепішілік лагерь жұмыс істейді. Конкурс арқылы төрт жекеменшік лагерь жеңімпаз деп танылып, жазғы каникулда балалар сонда демалады. Дәл сондай үш мемлекеттік лагерь балаларды осы жазда қабыл­дайды. Олар: Ақсу, Машат-Арасан мен Дендросаябақтағы бұрынғы Президент резиденциясы болған лагерьлер. Сондай-ақ көп бала жаз­ғы демалыстарын қаладағы Оқу­шылар сарайында өткізеді. Шаһар­да төрт Оқушылар сарайы қыз­мет көрсетеді. Онда 12 үйір­ме жұмыс істесе, балаларды шы­ғармашылық өнерге баулитын ма­мандар саны толығымен жетеді. Қ.Ысқақов бала құқын қорғау кең ұғымды түсінік екенін айта келе, мектепке әлі барма­ған балдырғандардың 96 пайызы балабақшамен қамтамасыз етілгенін мәлімдеді. Биыл мемлекет тарапынан бөлінетін ваучер қаражаты 3.5 мың балаға жос­парланса, соның бүгінгі таңда 1.5 мыңы игерілді. Бас ұстаз атап өткендей, биыл қаланың білім саласы өткен оқу жылын табыс­ты аяқтады. Нақты статистикаға үңілетін болсақ, осы жылы мектеп түлектерінен 785 оқушы «алтын белгіге», 1 124 шәкірт «үздік ат­тестатқа» тәмамдады. Түрлі дең­­гейдегі пәндік олимпиада мен халықаралық жарыстарда Шым­кенттің оқушылары 1 алтын, 10 кү­міс, 6 қола медаль жеңіп алды. Сала басшысының мәлімдеуінше, әр­түрлі рейтінгтік есептеулер бо­йынша білім сапасы былтырғымен салыстырғанда 4 пайызға өскен. Жеңіп алынған медальдар мен марапаттар саны жағынан да өсім бар. Бұл қаланың жалпы білім саласы сапа тұрғысынан бір сатыға жо­ғарылағанын көрсетеді.

Бүгінде буллингке қарсы күрес балалар құқын қорғаудағы ең өзек­ті мәселенің бірі. Осы жағынан келгенде Шымкентте біраз жетістіктің барын айтқан жөн. Мәселен, қала мектептерінде сенім телефоны орнатылған. Арнайы QR кодтар жұ­мыс істейді. Оқушылар осы код­тарды сканерлеу арқылы жасырын түрде өзінің шағымын жо­ға­ры жаққа жеткізе алады. Бұдан бөлек, білім басқармасы жанынан психологиялық қолдау орталығы ашылды. Осы орталықтың сарап­шы­лары мектептегі психолог ма­ман­дар­мен тығыз байланысты. Со­ның нә­тижесінде мектептерде оқу­шы­лардың бір-біріне қысым жа­сауы, суицидтік жағдай басқа да құқық бұзушылық дерек­тер бір­шама төмендеген. Сала бас­шы­сы оқушылардың білім мен тәр­бие­ге қатысты көрсеткіштерін жақ­сар­ту бойынша басқарма алдағы уақытта да қарқынды жұмыс істей беретінін мәлімдеді.

Халықаралық бала­ларды қорғау күніне орай өткен мере­келік іс-шарада Нұрғиса Тілен­диев атындағы №3 эстетикалық балалар саз мектебінің «Чилдрен джаз» деп аталатын джаз оркестрі өнер көрсетті. Осы оркестрдің дирижері Үсен Жезмұрзин бізге берген сұхбатында жас музыканттардан құралған өнер ұжымы республикалық конкурста лауреат атанғанын, Ресейдің Обнинск қаласындағы байқауда екінші орын жеңіп алғанын, енді алда болатын үлкен жарысқа қызу дайындалып жатқанын жеткізді. Аталған саз мектебі биыл 50 жылдығын атап өтті. Жартығасырлық уақыт ішінде білім ордасынан талай танымал музыкант түлеп ұшты. Айталық, олардың алды түрлі аспаптарда ойнап, Еуропа мен Америка жұртшылығын таңғалдырса, қалған шәкірттер рухани қазынамызды байытып отандық музыка саласының дамуына үлес қосып келеді.

Дирижер Ү.Жезмұрзиннің айтуынша, саз мектебі музыкалық қабілеті бар балаларды тәрбиелеп, талантын шыңдауда үлкен еңбек сіңіріп отыр. Жыл сайын тамыз­ айының соңында мектепке талап­керлер қабылданады. Үміткер­лер ішінде музыкалық есту қабі­летінің болуы, әншілік таланты, ойналған сазды жадында сақ­тау дарыны қатаң ескеріледі. Оқу­шылар күндіз орта білім бе­ретін мектепте оқыса, түстен кейін саз мекте­бінде оқуларын жал­ғас­тырады. Білім ордасының үйір­меден айырмашылығы бала осы мектепте 5-7 жыл оқып, қолына дип­лом алып шығады. Сол құжатпен ол саз колледжіне қабылданады. Әрі қарай музыкалық білім жолын қуса, консерваторияға түсуіне мүмкіндік бар. Саз мектебінің ба­лалардың бос уақытын тиім­ді өткізуге қосар үлесі зор. Оқу­шы әншілік өнерді меңгеріп, му­зы­ка­лық аспаптарда ойнай алуды үйренсе, эстетикалық талғамы артып, өмірге басқаша көзқарас­пен қарай бастайды. Ішкі жан дүниесі рухани байып, мәдени болмысы қалыптасады. Дирижер Ү.Жез­мұрзиннің пікірінше, қоғамға дәл қазір рухы биік, ішкі мәдениеті жоғары азаматтар керек. Музыка өнері адам баласының бойына сол қасиеттерді дарытуға көмектеседі. Маманның айтуынша, джаз өнері музыка саласында орындаушының ішкі талантын аша түсетін керемет бағыт. Өйткені джаз шығармаларын орындау барысында музыкант импровизацияға, яғни өзінің қиялынан әртүрлі музыканы туғызуға еркі бар. Осылай­ша, оркестр­дің әр мүшесі жан дүние­сінде қан­дай сезім жатқанын табан астын­да музыка арқылы сыртқа біл­діре алады. Мұндай еркіндік басқа му­зыкалық оркестрлерде жоқ. Олар па­рақтағы жазылған нота­лар­мен ғана шектеледі. Халық­аралық балалар құқығын қор­ғау күні мерекесінде «Чилдрен джаз» джаз оркестрі қазақша және шет­елдік көптеген музыка­лық шығармаларды орындады. Олардың қатарында джаз өнеріне тән, сондай-ақ эстрадалық туындылар болды. Балалардан құралған джаз оркестрінің репертуарында Нұрғиса Тілендиевтің «Өз елім», Тө­леген Мұхамеджановтың «Балалық шақ», Абай Құнан­баевтың «Айттым сәлем, Қалам­қас», Монгинидің «Пьеса» се­кіл­ді танымал композициялары­ бар.­ Ү.Жезмұрзиннің сөзінше, балаларды джаз өнеріне көбірек қызықтыра беру керек. Өйткені джаз Америкадан басталып, әлем­ге таралған керемет музы­ка­лық сала. Бүгінгі таңда дүние жү­зінде саз өнерінің майталмандары джаз музыкасымен ай­налысады. Дирижер маман, әсіре­се Шымкентте музыкаға әуес ба­лалардың осынау өнермен шұ­ғыл­дануына жағдай жасалғаны ерекше қуандыратынын айтты. Биыл 50 жылдығын тойлаған саз мектебі елдің атын әлемге танытатын әлі талай ізбасар тәрбиелеп шығаратынына сенім білдірді.

Мерекелік іс-шара барысында саз балшықтан құмыра жасау әдісі жұртқа таныстырылды. Он сау­сағынан өнер тамған оқушылар құмыра жасаудың тәсілін көрсетті. Бұл өнерді үйреткен Әдемі Айдар есімді бойжеткен «Айша керамикс» ұйымында ұстаз болып жұмыс істейді. Шеберлік сыныбына қатысқан балалар сол қосымша білім беру ұйымының тәрбиеленушілері. Бүгінгі таңда «Айша керамикс» мекемесіне алпысқа жуық бала тіркелген. Олар­дың біразы саз балшықтан құмыра жасаудың қыр-сырын мең­герсе, қалған оқушылар бейнелеу өнері секілді басқа да үйірмелерге қатысады. Қолөнер шебері Ә.Ай­дар­дың айтуынша, жазғы демалыста үйір­меге келуші балалар саны бірнеше есеге артуы мүмкін. Атадан қалған кәсіп саз балшықты илеуді, әртүрлі бұйымдар жасауды үйрететін қосымша білім беру ұйымы Шымкентте көп емес. Соның бірі – «Айша керамикс» мекемесі. Қолөнершінің айтуына қарағанда, саз балшықпен жұмыс істеудің бала денсаулығына үлкен пайдасы бар көрінеді. Біріншіден, балшықты нәзік саусақтарымен ұстау арқылы баланың ұсақ мото­рикалары дамиды. Ол өз кезе­гінде ми қызметінің жақ­саруына көмектеседі. Санасы сергек бала білімде де, спортта да алғыр болып өседі. Екіншіден, саз бал­шық қолөнеріне шынайы беріл­ген балада әртүрлі қорқу, уайым­шылдық жоғалады. Саз балшықты айналдыра отырып бұйымдар жасау сәтінде бала миында тыныш­тық орнайды. Ол айналасында бо­лып жатқан бүкіл нәрсені ұмы­тып, бар назары айналып тұрған дү­ниеге ауады. Сол сәтте ми да бір ауық демалып, бала өзінше бір рухани ләззат алады. Мұндай жан дүниені рахатқа бөлейтін терапияны басқа бірде-бір әдіс-тәсіл алмастыра алмайды. Сол үшін де ата-аналар бойында қорқынышы бар, ой қабылеті әлсіздеу балаларын «Айша керамикс» ұйымына жетектеп әкеледі. Шебердің сөзін­ше, саз балшық қолөнерін игеру баланың қабілетіне байланысты. Біреулер бір айда меңгеріп алса, басқаларына бір жыл уақыт қажет болады. Дегенмен, осы өнерді үй­ренгісі келген балаға керемет талант­ты болудың керегі жоқ. Әр кәсіп еңбекпен, тәжірибемен игері­летінін ескерсек, саз балшықтан бұйым жасау үшін де балаға алдымен уақыт керек. Ең бастысы, жас өреннің бойында осы өнерге деген қызығушылық болса, соның өзі де жеткілікті дейді шебер. Оның айтуынша, балалар қолынан шыққан дүниелер түрлі көрмелерге қойы­лады. Кейбір өздеріне ұнаған бұйым­дарын жас қолөнершілер өздері­мен бірге үйлеріне алып кетеді. Кейде ұлттық стильдегі дәм­ханалар «Айша керамикс» ұйы­мына арнайы тапсырыс береді екен. Осы арқылы қосымша білім беретін мекеменің ұлттық қолөнер шеберлігін үйретуде шынайы жұмыс атқарып жатқанын білуге болады. Алдағы уақытта ұйым өзін жан-жақты таныту мақсатында үлкен жоспарлар құрып отыр.

Балалар мерекесі қалалық қуыр­шақ театры әртістерінің қаты­суынсыз өткен бе? Биыл да театр әртістері кішкентай көрермендерге қызықты қойылымдарын тарту етті. Соның бірі – Оспанхан Әубәкіровтің «Қожа мен спорт» спектаклі. Қуыршақ театры дирек­торының орынбасары Қайрат Қарғабаевпен әңгімелескенде, 45 жыл­дық тарихы бар өнер ордасын­да сан алуан қуыршақтың бес жүзден аса түрі сақталғанын, ре­пертуарындағы қойылым саны үш жүзден асатынын, биылғы спек­такльдер репертуарына елуден көп қойылым енгізілгенін айт­ты. Өнер ордасы үнемі балдыр­ғандарға Отанды, ата-ананы сүюді, достықты қадірлеуді, үлкенді сыйлап, кішіге қамқор болуды үйретеді. Сол себепті театр ұжымы балабақша мен бастауыш сынып оқушыларына үнемі түрлі қойылымдарын ұсынады.

«Бала – біздің болашағымыз. Олардың санасына ізгілік пен жақсылықтың дәнін себе білуіміз керек. Бүгінде бұл міндеттің бір жүгін Қуыршақ театры көтереді. Сондықтан өнер ордасы жай ғана сахна алаңы емес, мәдениет пен тәрбиенің мәйегі, алтын қазығы», деді Қ.Қарғабаев. Оның пікірінше, заман қанша өзгергенімен театрға деген халықтың сұранысы жоғары. Мәселен, қуыршақ театрларының пайда болғанына сан ғасыр өтті. Адамзат прогрестің талай сатыларын бастан кешіріп, ақырында цифрлық технология мен жасанды интеллектіге табан тіреді. Технологиялық даму осымен тоқтамасы белгілі. Әлі адам баласын көз көрмеген, таңғажайып прогресс күтіп тұр. Бірақ соған қарамастан қуыршақ театрына деген сұраныс артпаса, кеміген жоқ. Әр сенбі күні ата-аналар балаларын жетектеп қуыршақ театрының кезекті қызықты қойылымдарын тамашалауға келеді. Әсіресе кейін­гі жылдары кішкентай көрер­мен­дер­дің қатары көбейді. Демек, халық шынайы өнерді сүйе бастады деген сөз. Жас ұрпағы тәрбиелі, мәдениетті, білімді, ғылымды жақсы көретін мемлекет тек іл­гері қарай дамитыны ақиқат. Қ.Қар­ғабаевтың ойынша, гаджеттерге алданған баланың көңілін аулау үшін бір сәт Қуыршақ театрына апарып, өнер құдіретінің қандай болатынын сездіндіре білу керек. Түрлі қуыршаққа жан бітірген әртістердің ойынын тамашалаған бала көз алдындағы шынайы қойы­лымды көріп, одан тәрбиелік бір ой түйіп қайтады. Театр өкілінің ай­туынша, өнер ұжымының әртіс­тері шетінен талантты. Олардың алдыңғы толқындары Ленинград, Ташкенттегі өнер институттарын бітіріп келген майталман өнерпаздар. «Биыл театрымыздың 43-маусымын табысты аяқтадық. Осы күзде қалалық Қуыршақ театры­ның жаңа 44-маусымы бас­талады», деді театр директорының орын­басары.

Халықаралық балаларды қор­­ғау күні мерекесінде ерекше балалар да қоғам назарынан тыс қалмады. Шымкент қала­сын­­дағы креативті индустрия қауым­дастығының жетек­ші­сі Жанна Байтелиеваның ұйым­дас­тыруымен ерекше балалар­ мен олардың ата-аналарына арналған қайы­рымдылық іс-шарасы өтті. Оның аясында балаларға өз қолы­мен салған суреттері орамалға бей­неленіп, сыйға тартылды. Сон­дай-ақ ерекше балаларды тәр­бие­леп отырған ата-аналардың одағы мен креативті индустрия қауым­дастығы әріптестікті нығайту мақ­са­тында өзара меморандумға қол қойды.

Ж.Байтелиеваның айтуынша, ерекше балаларға қамқорлық акциясы бір күндік іс-шара емес, ұзақ- мерзімді жоба саналады. Оның мақсаты – ерекше балалардың қоғамға бейімделуіне ықпал ету, олар­дың шығармашылық қабілет­терін дамыту мен ата-аналарына қолдау көрсету. Жоба шеңберінде қауымдастық мүшелері жаз бойы ерекше балаларға тегін шеберлік сабақтарын өткізеді. Ал ата-аналар креатив­ті мамандықтар бойынша білім алып, жаңа дағдыларды меңгереді.

Сонымен бірге қауымдастық алдағы уақытта ерекше балаларға шығармашылық сабақтар үйретуді жоспарлап отыр. Соның аясында балалар жасаған дүниелер көрмесі мен қайырымдылық жәрмеңкелер ұйымдастырылады. Балалардың ата-аналары әртүрлі кәсіпкерліктің негіздеріне оқытылады. Осылайша, қауым­дастық ерекше бала өсіріп отырған отбасыларға көмек қолын созуды мақсат тұтып отыр.

Қоғам белсендісінің пікірінше, ерекше балаларға ең алдымен түсіністік, мейірім мен үлкендердің қолдауы қажет. Балалар әрдайым өздерін қоғамның толыққанды мүшесі ретінде сезіне білулері керек. Сондықтан ерекше бала қоғамнан өз орнын таба білсе ол отбасы, педагог, дәрігер жалпы адамдар үшін өте маңызды.

Әсіресе ата-аналар психология­лық және әлеуметтік қолдауды көбірек қажетсінетінін айтады қауымдастық жетекшісі. Өйткені ерекше баланы тәрбиелеу үлкен жауапкершілік пен төзімділікті талап етеді. Осындай отбасыларға тұтас қоғам тарапынан қолдау болғанда ғана ата-аналардың иығындағы жүк жеңілдеп, ерекше балалардың бойындағы беймәлім құпия таланттары ашыла түседі.

Ресми деректерге сәйкес, Шым­кент қаласында өткен жылдың басында 18 жасқа дейінгі 7 978 ерекше бала тіркелген. Соңғы деректер бұл көрсеткіштің 8 мыңнан асқанын растайды.

Ж.Байтелиева ерекше баласы бар ата-аналар ең алдымен оның денсаулығына, ерте диагностикасы мен оңалту шараларына көңіл бөлу керектігін айтады. Ол сондай-ақ­ балаға қоғамнан оқшаулануға болмайтынын ескертті. «Қайта ба­ланың білім алуына, шығар­машылықпен айналысуына жағ­дай жасалуы шарт. Ерекше бала болса да әрқайсысының өзіне тән айрықша қабілеттері бар. Сол дарынды дер кезінде байқап, дамыту – ата-ана мен қоғамның ортақ міндеті», деді ол.

Ең бастысы, балаға аяушылық көзбен қарамай, оның алға ұмты­луына мүмкіндік беру керек. Сонда ғана ерекше балалар қоғамның белсенді мүшесіне айналады.