Қазақстанда кинотеатрлардың жұмыс ережелерін өзгертпекші

Қазақстанда кинотеатрлар мен дистрибьюторлар арасындағы қарым-қатынасты ретке келтіру жоспарланып отыр. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі (БҚДА) кинопрокат үшін бірыңғай ережелер мен кинотеатрлар көрсетілімге фильмдер алатын үлгілік шартты енгізуді ұсынып отыр, деп хабарлайды Tengri Life.

Неге БҚДА ережелерді өзгертуді ұсынды?

Бастама 2024–2025 жылдардағы нарыққа жүргізілген талдаудан кейін көтерілді. БҚДА Астана, Алматы және Шымкент қалаларындағы, облыстық маңызы бар әкімшілік орталықтардағы, сондай-ақ Алматы және Түркістан облыстарындағы 63 қатысушының қызметін саралады. Ведомство саладағы бәсекелестік шектеулі деген қорытындыға келді. Бұл әсіресе кинотеатр нарығында кейде тек бір немесе екі ойыншы ғана бар өңірлерде байқалады.

Бұл ретте әңгіме әлі күшіне енген ережелер туралы емес. Агенттік оларды әзірлеуді ұсынып, өз ұсынымдарын Мәдениет және ақпарат министрлігіне жолдаған.

БҚДА деректері бойынша, зерттелген өңірлердегі кинопрокат нарығы екі жыл ішінде шамамен 76,2 миллиард теңгені құрады: оның 36,2 миллиард теңгесі 2024 жылға, ал 40 миллиарды 2025 жылға тиесілі. Агенттік нарықтың өзін жоғары шоғырланған деп атайды.

Ең ірі ойыншылардың бірі ретінде Kinopark-Kinoplexx Theatres қала береді. Ірі желілердің қатарында Chaplin, Aru Cinema, Cinemax, "Арман 3D" және Cinema Park та бар. Бұл ретте көптеген шағын кинотеатр тек бір қалада жұмыс істейді және ірі желілермен салыстыруға келетін ресурстары жоқ.

Кей қалаларда жағдай бұдан да қиынырақ: нарықтың негізгі бөлігі бір ірі қатысушыға тиесілі. Басқа жерлерде екі-үш кинотеатр өзара бәсекелеседі.

Мәселе фильмдерге қолжетімділікте де болып отыр

БҚДА-ның ережелерді өзгертуді ұсынуының бір себебі кинотеатрлардың фильмдерді алу тәсіліне байланысты.

Дистрибьютор кинотеатрға көрсетілім құқығын береді, ал тараптар мерзімдер, сеанстар саны және басқа да шарттар туралы келіседі. Сатылған билеттерден түскен табыс кейін шартқа сәйкес кинотеатр мен дистрибьютор арасында бөлінеді.

Іс жүзінде жұмыс шарттары әртүрлі болуы мүмкін, ал қазіргі уақытта бүкіл нарық үшін өзара іс-қимылдың нақты бірыңғай ережелері жоқ. Агенттіктің пікірінше, бұл шағын кинотеатрлар үшін қосымша қиындықтар тудыруы мүмкін.

Кинотеатрдың өзі үшін фильмдерге қолжетімділік - негізгі мәселелердің бірі. Оның кестеге қандай премьераларды қоя алатынына және қандай шарттармен қоятынына оның репертуары мен көрермен үшін бәсекеге қабілеттілігі тікелей байланысты.

Сондықтан БҚДА барлық қатысушылар үшін ортақ ережелерді бекітуді ұсынады.

Нені өзгертпек?

Агенттік бірден бірнеше шараны ұсынып отыр.

Біріншіден, кинопрокат қызметін жүзеге асыру ережелерін әзірлеу.

Екіншіден, дистрибьюторлар мен кинотеатрлар арасында үлгілік шарт жасау. Мұндай құжат тараптар жұмысының түсінікті ортақ принциптерін белгілеуі тиіс.

Соңында, Агенттік нарық мониторингін жақсартуды ұсынады.

БҚДА бұл шаралар кинотеатрлардың фильмдерге теңдей қол жеткізуін қамтамасыз етіп, жекелеген қатысушылардың негізсіз артықшылықтарға ие болу қаупін азайтады деп үміттенеді.

"Ұсынылып отырған ережелер мен үлгілік шартты әзірлеу (...) кинотеатрлар мен дистрибьюторлардың өзара іс-қимылының бірыңғай тәсілдерін қалыптастырады", - делінген агенттік қорытындысында.

Сондай-ақ бұл шара "нарық қатысушыларының фильм контентіне тең және кемсітусіз қол жеткізуін" қамтамасыз етуі тиіс екені атап өтілген.

Агенттік бұған дейін Kinopark-пен болған даулы жағдайды қарастырған болатын. Талдау материалдарында нарық жұмысына қатысты сұрақтардың неден туындайтынына нақты мысал келтірілген.

Қазақстан Кинематографистер лигасының өтінішінен кейін БҚДА Kinopark-Kinoplexx Theatres төңірегіндегі жағдайды зерделеді. Атап айтқанда, әңгіме фильмді прокатқа қабылдау кезінде жарнама үшін қосымша сомаларды төлеу талаптары туралы болды.

Агенттік қарау қорытындысы бойынша желіге жарнаманы және фильмдерді прокатқа шығару үшін міндетті төлемдерді таңуды тоқтату, сондай-ақ фильмдерді релиздер кестесіне енгізудің бірыңғай тәртібін белгілеу туралы талаппен хабарлама жіберілгенін хабарлады.

БҚДА материалдарына сәйкес, 16 наурыздан бастап желі фильмдерді прокатқа шығару үшін міндетті төлемдерді алу және жарнаманы таңу тәжірибесін тоқтатты.

Бұл жағдай, шын мәнінде, агенттіктің ережелерді неліктен ортақ еткісі келетінін көрсетеді: фильмнің кинотеатрларға шығу шарттары түсінікті болуы және нақты бір ойыншымен жасалған келісімдерге тәуелді болмауы тиіс.

Жаңа кинотеатрлардың нарыққа кіруі неге қиын?

Жоғары шоғырлану - агенттік анықтаған жалғыз мәселе емес.

Заманауи кинотеатр ашу үшін проекторларға, серверлік жабдықтарға, контентті қорғау жүйелеріне, дыбыс, экрандарға, бағдарламалық қамтамасыз етуге, билет жүйелеріне және залдарды жабдықтауға қомақты инвестиция қажет. Бұл ретте мұндай инвестициялардың едәуір бөлігі спецификалық саналады: кинотеатр жабылған жағдайда салынған қаражатты толық қайтару қиынға соғуы мүмкін.

Жалдау ақысы, қызметкерлердің жалақысы, коммуналдық қызметтер, техникалық қызмет көрсету және маркетинг сияқты тұрақты шығындар қосымша жүктеме түсіреді. Сонымен қатар ірі желілер ауқымдылықтың артықшылығын көріп отыр: оларда инфрақұрылым, бірыңғай IT-жүйелер, лоялдылық бағдарламалары және орталықтандырылған басқару жүйесі жолға қойылған.

Тағы бір фактор - тартымды алаңдардың тапшылығы. Кинотеатрлар үшін сұранысқа ие үй-жайлардың басым бөлігі белгілі операторлар жұмыс істеп тұрған ірі сауда-ойын-сауық орталықтарында орналасқан. Нәтижесінде жаңа қатысушы шектеулі тиісті орындар үшін танымал бренді мен расталған келушілер көрсеткіштері бар желілермен бәсекелесуге мәжбүр.

Тікелей кино көрсетуге қатысты талаптар да бар: фильмді коммерциялық мақсатта көрсету үшін прокатттық куәлік қажет, ал заңнамада фильмдерді мемлекеттік тілде дубляждау, субтитрлеу немесе кадрдан тыс аудару талаптары қарастырылған.

Алдағы жағдай қандай болмақ?

Әзірге қазақстандық кинотеатрларға ештеңені өзгертудің қажеті жоқ. Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі (БҚДА) ұсынған ережелер әлі қаралуы тиіс.

Агенттік өз ұсыныстарын Мәдениет және ақпарат министрлігіне 2026 жылғы 29 маусымда жолдады. Қорытындыда министрлікте кинематография мәселелері бойынша заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізуді дайындау мәселесі қазірдің өзінде қаралып жатқаны көрсетілген.

Бұл ретте ережелердің түпкілікті нұсқасы нарық қатысушыларымен әлі де талқылануы керек. Бұл көптеген дистрибьютордың шетелдік құқық иеленушілермен және ірі киностудиялармен жұмыс істейтіндігіне байланысты да маңызды. Олардың шарттары шетелдік серіктестердің шешімдеріне, мысалы, әлемдік премьералардың мерзіміне және лицензиялау шарттарына тәуелді.

Сондықтан БҚДА өзгерістерді кинотеатрлармен, дистрибьюторлармен, бизнеспен және нарықтың басқа да қатысушыларымен талқылау қажеттігін хабарлады.

Егер ұсыныстар іске асырылса, кинотеатрлар мен дистрибьюторлар үшін бірыңғай жұмыс ережелері пайда болады. Бұл ретте көрермендерге билет сатып алу немесе кинотеатрға бару кезінде жаңа талаптарды орындаудың қажеті болмайды. Өзгерістердің басты мақсаты - нарық қатысушылары үшін түсінікті әрі тең жағдай жасау, сондай-ақ фильмдерге қолжетімділік тек жекелеген ірі ойыншылардың артықшылығына айналмауын қамтамасыз ету.

Google News арқылы жаңалықтарымызды қадағалаңыз

Жазылу