Батыр емеспін, палуанмын: Жапониядағы қазақ спортшысының ұстанымы

Алдымен, спортшы өмірінен аз-маз дерек бере кетсек. Ол 1997 жылы 24 маусымда Алматыда туған. 18 жасына дейін дзюдомен және қазақша күреспен айналысқан. 2015 жылы сумомен шұғылдану үшін Жапонияға қоныс аударады. Нихон университетінде оқи жүріп, студенттік клубта өнер көрсеткен. Ал 2021 жылы кәсіпқой спортқа ауысты. Жақсы нәтижелері мен жоғары жетістіктерінің арқасында 2023 жылы сумоның жоғары дивизионы Макуутиге енген. Император Кубогын 12 рет жеңіп алған. Бойы – 196 см, салмағы – 178 келі.

– Осыдан 10 жыл бұрын, 18 жасқа тола сала, сумомен айналысу үшін Жапонияға аттаныпсыз. Үйренісу қиын болған жоқ па?

– Негізі, қиын болды. Мәдениеті, тілі басқа ел. Жапондар кірпияз халық деп айтуға болады. Олардың өмір салтына бірден үйренісіп кету оңай емес. Алайда университетте оқығанда, жатақханада тұрдым. Онда ішкі ережелер болды. Соларға бағынып, тәртіп бұзбадым. Шетелде жүргендіктен, сол жақтың өмір салтын, дәстүрін меңгеріп, сыйлау керек.

Фото: Виктор Федюнин / Kazinform

– Былтыр желтоқсан айында Мемлекет басшысы Жапонияға барған ресми сапары кезінде Токиода өзіңізбен кездесті. Осы кездесуден соң, сізді көпшілік айрықша тани бастады. Сол сәттегі әсеріңіз есіңізден кетпейтін болар?

– Президентпен кездесеміз деп мүлде ойламаппын. Қасым-Жомарт Тоқаевтың Жапонияға сапары алдында біз басқа қалада жаттығуда болдық. Кәсіпқой спортшы болғандықтан үнемі оқу-жаттығу жиындарында жүреміз. Мемлекет басшысымен кездесетінімізді естіген соң, Токиоға бардық. Қобалжу болды. Өмірімнің ең есте қалар сәттерінің бірі екені анық.

– Сумоның жоғары дивизионы Макуутиде «Кинбодзан Харуки» деген лақап атпен өнер көрсетесіз. Бұл қандай мағына береді?

– Кинбодзан «алтын тау» деген мәнді білдіреді, бұл - бапкерімнің туған жері Кумамото префектурасындағы тау. Ал Харуки деген – бапкерімнің жақын досы. Кезінде мықты спортшы болған. Лақап атым осыдан шыққан.

Фото: Виктор Федюнин / Kazinform

– Дохёге (сумо кілемі) барыс бейнесімен шығатыныңызды білеміз. Мұны жапондар қалай қабылдайды?

– Өзім Алматыда, таулы жерде туып-өскендіктен, тау патшасы барыс бейнесін таңдадым. Логотипті дизайнерге арнайы тапсырыспен жасаттық. Жапондар жылы қабылдады. Олар барысты ерліктің белгісі ретінде көреді.

– Сумо – қазақ елі үшін әлі де мәлім де беймәлім спорт. Оқырманға қызық деп ойлаймын, сумошының күн тәртібі қандай болады?

– Жапония Сумо федерациясының мүшесі болғандықтан, сол жақтың тәртібіне бағынамын. Көшеге жоғары сапалы матадан тігілген кимономды киіп, арнайы шаш үлгімді жасап шығуға міндеттімін. Ал жарыс кезінде төбемде гүл секілді түйіліп тұратын өзге шаш үлгісі жасалады. Оны жасату үшін ертерек барып, сайыс алдында дайындаламыз.

Ал күн тәртібіміз жөнінде айтсам, күн сайын сағат 08:00 мен 11:00 арасында жаттығамыз. Түскі уақытта демалып аламыз да, түстен кейін 16:00-мен 18:00 арасында тағы жаттығамыз. Сумо үздіксіз әрі табанды еңбек пен қатаң тәртіпті талап етеді. Өйткені, бұл спортта бәсеке өте жоғары.

Фото: Виктор Федюнин / Kazinform

– Ал сумошылардың рационы қалай?

– Калориясы көп тағамдар жейміз. Мамандар сумошыларға берілетін тағамдардың құрамын есептеп, бәрін реттеп қойған. Мысалы, бүгін тауық еті берілсе, ертең балық өнімі ұсынылады. Жапонияға қазы-қарта, жал-жая тәрізді ет өнімдерін алып кіруге рұқсат етілмейді. Мұндай тәртіпке ағзамыз үйренісіп қалды. Бірақ қазақтың етін бәрібір сағынамыз. Ал құрт, жент, тары секілді ұлттық тағамдарды елден алып барамыз.

– Қазақстанға жиі келіп тұрасыз ба?

– Иә, елді қатты сағынамыз. Қазақстанға келгенде, ауасын жұту, топырағын басу кәдімгідей қуат береді. Алайда жиі келе алмаймын. 1-2 жылда бір келемін. Өйткені, Жапония Сумо федерациясында бір жылдық жоспар алдын ала құрылады. Уақытымыз өте тығыз.

– Жоспар демекші, спортшы ретінде қандай мақсаттарыңыз бар?

– Мұратым – анық, мақсатым – айқын. Әйтсе де, әзірге айта алмаймын. «Арық сөйлеп, семіз шыққанды» жөн көремін.

– Болашақта шәкірт тәрбиелеу ойда бар ма?

– Кәсіпқой спортта сумошылар, әдетте, 33-34 жасқа дейін жүреді. Дегенмен, спортты нақты қоятын уақыты әр палуанның денсаулығына, шамасына байланысты. Спорттық мансабымды аяқтағаннан кейін, шәкірт тәрбиелеп, қазақ сумошыларының санын да, сапасын да арттыруға үлес қосқым келеді. Бұл бағыттағы жұмыстарды қазір де бастап жатырмыз.

– Ал жапондардың сумоға, яғни өздерінің ұлттық спортына ықыласы қалай? Әлі де кең танымал ма? Әлде көп жағдайда әлемге тараған дзюдоның көлеңкесінде қалып қоя ма?

– Жапондарда мынадай сөз бар: «Әлемге танылғың келсе, дзюдомен айналыс. Жапонияға танылғың келсе, сумомен шұғылдан». Айтқым келгені – сумоның жапон халқы үшін айрықша орны бар. Жапонияға дүниенің әр түкпірінен спортшылар келіп, сумомен кәсіби тұрғыда айналысады. Бұған жергілікті халық «ұлттық спортымыз әлемге танылып жатыр» деп қуанады.

Фото: Ерсін Балтағұлдың жеке архивінен

– Өзіңізді «батыр» деп атауға келіспейді екенсіз. Бұған не себеп?

– Меніңше, батыр деп ел қорғаған азаматтарға айту керек. Мысалы, Қабанбай батыр сияқты басқа да бабаларымызды атасақ болады. Ал біз – палуанбыз. Елдің көк туын көтеретін спортшымыз.

– Қандай тілегіңіз бар?

– Еліміз өркендей берсін. Біз, барлық спортшы, көк байрағымызды биікке көтере берейік. Осындай сумошы бар екен деп іздеп жатқан халыққа алғыс айтам, бұл – біз үшін зор мәртебе.