Мәулен Әшімбаев: Бір палаталы Парламент өкілдік демократияны нығайту жолы

Turkystan газетіндегі мақаласында сенат төрағасының пікірінше, президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың реформаларының негізгі мақсаты – шамадан тыс орталықтандырылған басқару үлгісін біртіндеп азайтып, қоғамның пікірі мен мүддесі ескерілетін, теңгерімді және бәсекелес жүйеге көшу. Бұл бастама өкілді институттарды күшейтуге, биліктің жеке тұлғалардың қолына шоғырлану қаупін азайтуға және саяси плюрализмді кеңейтуге бағытталған жалпы жаңғырту трендімен үндеседі.

Мәулен Әшімбаев Платонның "Мемлекет – тірі ағза" деген метафорасына сүйене отырып, мемлекеттің барлық элементі үйлесімді жұмыс істеп, сыртқы ортаның өзгерістеріне бейімделуі тиіс екенін атап өтті. Өсу мен өзгеру – өмір, тоқырау мен тоқтау – өлім деп танылғандай, Қазақстан да соңғы 30 жылда елеулі өзгерістерді бастан кешірді. Ел бұрынғы межелерден асып, жаңа нормалардың қалыптасу сатысында тұр.

Сонымен қатар, соңғы жылдардағы реформалар қазіргі өсу дағдарысын еңсеруге бағытталған жүйелі қадамдар болып саналады. Дегенмен, бұл мемлекеттіліктің қалыптасу кезеңіндегі дағдарыстан мүлдем бөлек: бұрынғы кезеңде мемлекеттің тұрақтылығын қатаң дара басшылық арқылы қамтамасыз ету маңызды болса, қазіргі жағдайда билікті орталықсыздандыруға деген қоғамдық сұраныс билік тармақтары арасындағы тепе-теңдікті қайта қарауды талап етеді.

Сенат төрағасының айтуынша, өкілді биліктің тұрақтандыру функциясы қазіргі қос палатаның әлеуетін бір пәрменді күшке жұмылдырып, Қазақстан халқының барлық әлеуметтік тобының пікірін тұтас білдіретін бір палаталы Парламентке біріктіруді қажет етеді. Бұл атқарушы билікке ықпалды теңгерім болады, ал халық – парламенттік реформаның негізгі тапсырыс берушісі ретінде көрініс табады.

Мәулен Әшімбаев атап өткендей, соңғы 30 жылда халық саяси субъект ретінде қалыптасып, қоғамның саяси мәдениеті мен құндылықтары өзгерді. Халық сайлаған Мемлекет басшысы әлеуметтің сұранысына нақты назар аударып, заң шығарушы биліктің өкілдік функциясын күшейтуді ұсынады. Президенттің жаңа Парламентті партиялық қағидат бойынша құру идеясы осыдан туындайды.

Пропорционалды жүйе көп партиялылыққа жол ашып, электораттың әртүрлі топтарының мүддесін кең қамтуға мүмкіндік береді. Ал мажоритарлық жүйе жаңа шағын партиялардың Парламентке өту мүмкіндігін айтарлықтай төмендетеді. Сол себепті партиялық орталықсыздандыру тұрғысынан Қазақстанға пропорционалды жүйе тиімді.

Сенат төрағасының пікірінше, қазіргі таңда Қазақстандағы партиялардың саяси рөлі әлі де төмен. "AMANAT" партиясын қоспағанда, басқа партиялар сайлауаралық кезеңде белсенді емес болды, ал дәстүрлі электоралдық белсенділік те баяу қарқынмен байқалады. Бір палаталы Парламенттің пайда болуы жаңа саяси көшбасшыларға амбициясын көрсетуге және бәсекеге қабілетті партиялық демократияны қалыптастыруға кең мүмкіндіктер береді.

Мәулен Әшімбаев күшті партиялар мен белсенді өкілді органсыз нағыз Әділетті Қазақстан құру мүмкін емес екенін ерекше атап өтті. Президенттің ұсынысы – халықты саяси өзгерістің басты тапсырыс берушісі ретінде көрсетуге бағытталған маңызды қадам болып отыр.