Қазақстан Армения серіктестігінің жаңа бағыты: саясат, экономика және аймақтық тұрақтылық

Қазақстан мен Армения арасындағы саяси және экономикалық байланыстар соңғы жылдары жаңа қарқынмен дамып келеді. Екіжақты сапарлар санының артуы, аймақтық тұрақтылыққа бағытталған бастамалар және жаңа логистикалық жобалардың пайда болуы екі ел арасындағы ынтымақтастықты күшейтіп отыр. Алдағы ресми сапарлар мен жоспарланған келіссөздер аясында қарым-қатынастың қазіргі деңгейі мен даму динамикасын біз өңірлік саясат мәселелері жөніндегі сарапшы Армен Петросянмен талқыладық. 

- Армения Премьер-министрінің Қазақстанға ресми сапары екі ел арасындағы серіктестікті нығайтты деуге болады. Осы орайда, Қазақстан мен Армения арасындағы қазіргі қарым-қатынас деңгейін қалай сипаттауға болады?

- Армения мен Қазақстан арасындағы саяси қатынастарды өте белсенді деп сипаттауға болады. Арменияның Орталық Азиядағы басқа елдерімен салыстырғанда, Қазақстанмен байланыстар қарқынды әрі мазмұнды деңгейде дамып отыр. Тәуелсіздік алған 90-жылдардан бері екі елдің ресми тұлғалары арасында шамамен 60-қа жуық өзара сапарлар жүзеге асқан. Сондай-ақ екіжақты және көпжақты деңгейде кең ауқымды шарттық-құқықтық база қалыптасқан.

Бұл бірнеше объективті және субъективті алғышарттарға негізделген. Ең алдымен, екі ел де ЕАЭО, ТМД, ҰҚШҰ секілді маңызды ынтымақтастық форматтарының мүшесі. Екінші жағынан, Қазақстан өзінің белсенді және теңгерімді сыртқы саясатының арқасында Оңтүстік Кавказ елдерімен өзара қарым-қатынаста белгілі бір тепе-теңдік сақтауға ұмтылады.

Бұған қоса, Қазақстан Әзербайжан мен Армения арасындағы қатынастарды реттеу процесіне бірнеше рет маңызды үлес қосуға талпынып, Ереван мен Баку үшін келіссөз алаңын ұсынып келді. Мен Армения Премьер-министрінің Қазақстанға ресми сапары екіжақты қатынастарды нығайтып, жаңа салалардағы ынтымақтастық бойынша уағдаластықтарға жол ашатынына сенімдімін.

- Жаһандық деңгейде экономикалық сұрақтар қазір алдыңғы қатардағы маңызды мәселеге айналған.  Қазіргі таңда елдер арасындағы өзара іс-қимыл динамикасын қандай негізгі факторлар айқындап отыр деп ойлайсыз? Бұл екі елге қандай мүмкіндіктер береді?

- Біріншіден, әлемдік тәртіптің өзгеруі және әртүрлі автономды өңірлер арасындағы өзара байланыстылықтың күшеюі. Бұл жаңа логистикалық, көліктік және экономикалық жобалар есебінен іске асады. Келесі фактор - түрлі геосаяси және геоэкономикалық орталықтар арасындағы байланыстардың жаңа бағыттарын ынталандыру. Бұл Оңтүстік Кавказ бен Орталық Азия арасындағы жаңа сапалы қатынастарды дамытуға әкеліп отыр.

Мысал ретінде АҚШ, Еуропалық одақ және Қытайдың біздің өңірлердің қатысуымен жаңа жобаларды жүзеге асыруға деген қызығушылығын атауға болады. Бұдан бөлек, Оңтүстік Кавказда, яғни Армения мен Әзербайжан арасында бейбітшіліктің орнауы маңызды рөл атқарады. Бұл бұған дейін болған субъективті саяси және экономикалық кедергілерді жояды. Қақтығыс жоқ, демек, екіжақты да, көпжақты да ынтымақтастыққа айтарлықтай кедергілер жоқ.

Соңғы фактор — Армения мен Қазақстан билігінің екіжақты қатынастарды нығайтуға және ынтымақтастықты жаңа салаларда кеңейтуге деген саяси ерік-жігері. Осы орайда Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың дипломатиялық белсенділігін ерекше атап өтіп келеді. Соңғы кезде Қазақстан басшысы саяси, стратегиялық нық қадамдары арқылы көптеген шиеленістердің бетін қайтаруға үлкен үлесін қосып, көзге түсуде. Бұл жақсы нышан деп ойлаймын. 

- Екі ел басшылары бірталай маңызды құжатарға қол қойды. Осы тұста, қай салалар екі мемлекет үшін перспективалы бағыттарға айналуы мүмкін?

- Қазақстан мен Армения халықаралық деңгейдегі көптеген одақтарда бірге. Одан басқа мемлекеттер арасындағы алыс-беріс көп жылдық сыртқы саясаттың нәтижесі. Оған достық қарым-қатынасты қосыңыз. 

Менің ойымша, басым бағыттар деп - саяси, экономикалық, ақпараттық технологиялар саласы, көлік жобаларын атауға болады. Әсіресе 8 тамыз күні Вашингтонда АҚШ, Армения және Әзербайжан басшылары қол жеткізген келісімдерден кейін және TRIP жобасының бекітілуінен кейін Арменияның Орталық Азия елдерімен өзара іс-қимыл жасауына жаңа мүмкіндіктер ашылды. Алғашқы нәтижелерін көріп отырмыз - Қазақстаннан Арменияға теміржол арқылы бидай тасымалы.

TRIP жобасының толық жүзеге асуы бұған дейін мүлде болмаған жаңа бағыттарда ынтымақтастыққа жол ашады. Бұл - жаңа энергетикалық жобалар, көліктік бағыттар және тағы басқалары.

Сараптама, зерттеу мақала, күнделікті өзекті ақпаратты «Айқынның»  TELEGRAM    арнасынан табасыз.