Келешегі күмәнді сода зауыты

Egemen.KZ парақшасындағы деректерге сәйкес, Qazaq24.com ақпарат таратты..

Павлодарда кальцийленген сода зауыты салынады дегелі жергілікті жұрттан маза қашқан. Технологиясы сонау 1861 жылғы «Сольве әдісіне» бейімделген жоба жүзеге асса, Ертіс таязданып, қауіпті қалдықтар арта түседі, деп есептейді экологтер.

Коллажды жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ ,«EQ»

Ертіске төнген қауіп

Зауыттың алғашқы жобасында көптеген кемшілік кездесіп, қоғамдық тыңдауларда ол ашық айтылған еді. 2019–2020 жылдары өткен қоғамдық тыңдауларда талқыланғандай, ең әуелі мұнда бір тонна өнім дайындағанда кемінде екі тонна жойылмайтын қалдық шығады. Яғни болашақ кәсіпорын «жасыл» экономиканың ережелеріне бағынбайды. Екіншіден, оған өндірістік және технологиялық мақсатта жыл сайын көп мөлшерде тұщы су жұмсалады. Тіпті ол Павлодар қаласында орналасқан барлық өндіріс орындарының қажеттілігінен екі есе көп. Жоба жүзеге асар болса, Ертіс өзеніндегі су деңгейі едәуір төмендеп, экожүйедегі өсімдік пен жануарлардың қатары сирейді. Ал пайдаланылған су Былқылдақ көліне жіберіліп, ондағы лас суды одан сайын молайта түседі.

Алайда «Мемлекеттік сараптама» РМК Шығыс өңірлік филиалының 2019 жылғы оң қорытындысын желеу еткен «Павлодар-Сода» ЖШС мен облыс билігі бұл жобаны іске асыруға әлі де құлшынып отыр.

Сода зауытын салуға жергілікті биліктің ынтығып отыруының екінші сыры – 2019–2020 жылдары «Павлодар» арнайы экономикалық аймағының жанында болашақ кәсіпорын үшін 1,6 млрд теңгеге инфрақұрылымдық коммуникациялар салынып үлгерген. Қыруар қаражатқа жасалған инфрақұрылымдар қаңтарылған күйі әлі тұр. Мұның өзі бұл жобаның асығыстықпен ұсынылып, әлі де шикі болып тұрғанын аңғартса керек.

Қоғам белсендісі, облыс орталығындағы экологиялық мәселелердің шешілуіне атсалысып жүрген Юрий Павленко жылына 200 мың тонна кальциленген сода шығаратын зауыттың жобасы қоғамдық тыңдаулардан қалай өтіп кеткеніне таңғалатынын айтады. Себебі ондағы көптеген мәселе әу бастан-ақ Павлодар жұртшылығының көңілінен шықпаған. Ал жергілікті экологтер «Сольве технологиясы» өте ескірген тәсіл екенін айтудай-ақ айтып келген.

– Егер болашақ зауыт «Сольве технологиясын» таңдап, шынымен сонымен жұмыс істейтін болса, онда трансшекаралық әрі халықаралық маңызға ие Ертіс өзеніне үлкен қауіп төнеді. Себебі бір тонна сода алу үшін көп көлемде су қажет болады. Мұның салдарынан өзен бір жылда-ақ таязданып, оның төменгі тұсында отырған елді мекендерде су деңгейі күрт төмендеуі ғажап емес. Ертістің экожүйесіне миллиардтаған шығын келтіріліп, жаз айларында су үстімен үлкен кемелер мен баржалардың жүзуіне тыйым салынуы мүмкін. Ал отандық өзен флоттарында тасылатын жүктің 90 пайызы Ертіс бассейніне тиесілі, – дейді қоғам белсендісі.

Өндірістен ағып шығатын қалдық су жоба бойынша Былқылдақ су жинағышына барып құйылады деп жаздық жоғарыда. Ол көлде тонналаған сынап қалдығы жиналғаны мәлім. Ертең Былқылдақ арнасына сыймай тасып, жер үстіндегі су көздеріне, Ертіс өзеніне барып құйылса, нағыз апат сонда болады. Былқылдақ мәселесіне нүкте қоюды Мемлекет басшысының өзі көтеріп отырған уақытта оның зардабын одан әрі арттыру кімге тиімді?

Юрий Павленко қоғам өкілдері кейінгі жылдары аймақтың экологиясына шектен тыс жүктеме түсіретін зауыттардың үсті-үстіне салынып жатқанына да алаңдайтынын жеткізді. Екібастұзда металлургия саласында үш бірдей зауыт, облыс орталығында алкилат және алтын өндірістері ұйымдастырылып жатыр. Мұның барлығы онсыз да түтін мен шаң-тозаңнан көз ашпай отырған өңір жұртының өмірі мен денсаулығына үлкен қауіп. Қазірдің өзінде жыл сайын зауыт-фабрикалардан шығатын зиянды қалдықтардың көлемі әр облыс халқына шаққанда бір тоннадан келеді.

Елдің пікірі ескеріле ме?

Павлодар облысы әкімінің орынбасары Әйгерім Қабылтаеваның айтуынша, жобаны жүзеге асыруға мүдделі «Павлодар-Сода» ЖШС «Павлодар» арнайы экономикалық аймағының қатысушысы емес. Жобаны іргелес аумақта жүзеге асыру көзделген.

– Экономикалық аймаққа көршілес аумақта келешек сода зауыты үшін бюджет есебінен жалпы құны 1,6 млрд теңгеге инфрақұрылымдық коммуникациялар жүргізілгені рас. Қазір ТЭН-нің қолданылу мерзімінің аяқталуы мен құрылыс-монтаждау жұмыстарын жүргізу, жабдықтар сатып алу бойынша құнын қайта қарау қажеттілігіне байланысты түзету енгізіліп жатыр. Одан соң мемлекеттік сараптаманың қорытындысын алу, сондай-ақ жобаны әзірлеу, сода зауытының құрылысы бойынша қоғамдық тыңдаулар өткізу қажет, – дейді ол.

Сода зауытының аталған желілерге 2026 жылдың соңына дейін қосылуға мүмкіндігі бар. Егер ол сол уақытқа дейін іске аспаса, инфрақұрылымдар толығымен өзге кәсіпорындарға (жобаларға) беріледі.

Ал өңірлік экология департаментінің мамандары әлгіндей өндірістер ел экономикасы үшін стратегиялық мәнге ие болса, барлық экологиялық аспектілер мен халық қауіпсіздігі ескерілсе, онда келешегі зор жоба болуы мүмкін деп есептейді.

– «Мемлекеттік сараптама» РМК Шығыс филиалының сараптамасында болашақ сода зауытының жылдық техникалық тұщы су тұтынуы нормасы –1 209 600 текше метр деп көрсетілген. Ертіс өзенінің орташа жылдық ағыны шамамен – 95 шаршы километр. Демек жоспарланған су өзендегі жалпы орташа жылдық ағынның 0,1%-нан азырақ көлемді құрайды. Бұл аса көп көлем емес. Алайда Ертіс – трансшекаралық су нысаны болғандықтан, суды алу көлемдері шектелуге тиіс және ғылыми негізделуі қажет, – деп ой түйеді экология департаментінің басшысы Қанат Мұсапарбеков.

Экологиялық кодекстің 95-бабы талаптарына сүйенсек, мемлекеттік экологиялық сараптама жариялылығы мен қоршаған ортаны қорғау, табиғи ресурстарды пайдалану мәселелері бойынша шешім қабылдау қоғамдық тыңдаулар өткізу арқылы қамтамасыз етіледі. Мүдделі қоғамға мемлекеттік экологиялық сараптама кезеңінде өз пікірін білдіруге мүмкіндік беріледі. Қоғам өкілдері мемлекеттік экологиялық сараптаманың қорытындысын ел заңнамасына сәйкес даулауға құқылы.

– Жоба қоршаған ортаға әсерді бағалау рәсімінен өтіп, экологиялық рұқсат алуға тиіс. Мемлекеттік экологиялық сараптама жүргізілмей жоба жүзеге асырылмайды. Бұған дейінгі қоғамдық тыңдауларда Ертіс өзенінің суын көп пайдалану және «Сольве әдісін» қолданған кезде көп мөлшерде жойылмайтын қалдықтардың пайда болуы туралы бірқатар сыни ескертпелер болған. Олардың барлығы алдағы түзетулерде ескеріледі деген сенімдеміз, – дейді департамент басшысы.

Өңір экологиясына жүктеме артады

Павлодар облысы – техникалық-өндірістік тұрғыдан еліміз бойынша ең жүктемесі мол өнеркәсіптік өңірдің бірі. Орта және шағын кәсіпорындарды қоспағанда, облыс аумағында республикалық деңгейдегі ірі 50 кәсіпорынның қатарына кіретін 10 өнеркәсіптік зауыт орналасқан.

«Өкінішке қарай, шығарындыларды көлемі экономикалық өсімге тікелей тәуелді. Қиындықтар бар. Нарықтың қосымша электр мен жылу энергиясына, өнімге қажеттілігін тудыратын өндірістер мен инвестициялық жобалардың іске қосылуы эмиссия көлеміне әсер етеді. Кейінгі жылдары өндірістік даму қарқыны әсерінен эмиссияларды қысқарту тежеліп келді. Себебі мемлекеттік саясат кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған. Дей тұрғанмен, жүргізілген жұмыстар нәтижесінде эмиссиялардың өсуі 15-20% және одан да жоғары шекті деңгейден аспай ұсталып келеді», дейді Экология департаментінің басшысы Қанат Мұсапарбеков.

Таразылайтын тағы бір мәселе – кальцийленген сода зауытының отандық нарыққа қажеттілігін тыңғылықты зерделеу. «Павлодар-Сода» өкілдері болашақта алынатын өнім «Қазақстан алюминийі» АҚ-ның қажеттілігіне жұмсалады деп отыр. Алайда алдағы уақытта Жамбыл облысында 500 мың тонна сода шығаратын жаңа зауыт ашылады деп жоспарланған. Деректерге сүйенсек, еліміз бір жылда шамамен 400 мың тоннадай кальциленген сода тұтынады. Оның жартысына жуығы, яғни 192,8 мың тоннасы павлодарлық алюминий зауытына тиесілі. Жамбылдық зауыт келешекте ішкі сұранысты өтеп қана қоймай, өз өнімін ТМД мен Қытай елдеріне экспорттауға бел буып отыр. Ендеше, Павлодарда 200 мың тонналық кәсіпорынды ашудың қандай қажеттілігі бар?

Павлодар облысы

Соңғы жаңалықтар