Мұнайлы өңір байлықтың кепілі емес: Атырауда кедейлікпен қалай күресіп жатыр

Атырау - Қазақстан экономикасының жүрегі екені мәлім. Мұнай мен газдан түсетін табыс, экспорттық әлеует, өндірістік қуат - бәрі осы өңірден бастау алады. Бірақ ресми деректер мен халықтың күнделікті тіршілігі арасында алшақтық бар. Жалақы өсіп жатыр, бірақ онымен бірге баға, қарыз, алаңдаушылық та артуда. Бұл жай ғана сандар емес, дүкендегі бағаларға қарап күрсінетін тұрғындардың күнделікті болмысы.

Жалақы өсті ме, әлде иллюзия ма?

Статистикада бәрі әдемі: орташа жалақы 585 мың теңге, ел бойынша ең жоғары көрсеткіш. Бірақ нақты жалақы индексі — минус 1,6%. Яғни, жалақы өскенімен, инфляция оны «жұтып қойған». Халықтың табысы артқандай болғанымен, сатып алу қабілеті төмендеген. Атыраулықтар қағаз жүзінде бай, ал дүкенде — үнемдеуге мәжбүр.

Жан басына шаққандағы орташа табыс 264 961 теңгені құрайды. Бұл тұрғындардың күнделікті шығындарымен шамалас. Жинақ қаражаты жоқ. Азық-түлікке кететін шығын 53%-ға жеткен, яғни әр екінші теңге ас-ауқатқа кетеді. Қалған бөлігі киім-кешекке, қызмет түрлеріне, салықтарға және қарыздарды өтеуге жұмсалады. Қарыз демекші, мемлекеттік кірістер департаментінің дерегіне сәйкес, Атырау облысында көлік салығы бойынша 9 мыңнан астам азаматтың берешегі бар. Бұл жағдай азаматтардың жауапсыздығынан емес, күнделікті өмірдегі басымдықтардың өзгеруінен туындап отыр: алдымен — азық-түлік, кейін — салықтар мен басқа шығындар. Қаржы жинағынсыз өмір сүріп жатқан отбасылар үшін кез келген күтпеген шығын дағдарысқа айналады. 

Өндіріс өсіп жатыр, бірақ құрылыс саласы баяу

Атырау өнеркәсіпте рекорд жаңартып жатыр: өндіріс көлемі 10 триллион теңгеден астам. Ал өндіріс өсіп жатқанда, баспана мен инфрақұрылым артта қалып отыр. Пәтер алу кезектері, тозығы жеткен білім беру нысандары мен балабақшадағы орын тапшылығы - бұл экономикалық өсімнің халықтың өмір сүру сапасына әсер етпейтінін аңғартады. Көрсеткіштер әсерлі болғанымен, қала көркі мен инфрақұрылым ақсап тұр.

Жұмыс орындары ашылып жатыр, бірақ тұрақтылық бар ма?

2025 жылдың II тоқсанында Атырауда жұмыссыздар саны - 18 523 адамды құрады, бұл - жұмыс күшінің 5%-ы. Ал 1 қазанға дейін жұмыспен қамту органдарында тіркелгендер саны - 21 044 адам, яғни 5,7%, жұмыссыздар саны өскен. Аталған деректер өңірде өндіріс пен инвестициялық жобалар дамып жатқанымен, еңбек нарығы тұрақты қысымға тап болып отырғанын көрсетеді.

Билік жыл соңына дейін 12 мыңға жуық жаңа жұмыс орны ашылады дейді. Жастарға арналған үш бағдарлама бар: «Жастар тәжірибесі», «Алғашқы жұмыс орны», «Ұрпақтар келісімшарты». Иә, бұл жақсы бастама. Бірақ осы уақытша жұмыс орындары шын мәнінде тұрақты жұмысқа айнала ма, әлде бұл тек есеп беру үшін жасалған сандар ма?

«АЖ» анықтамасы

Еңбек инспекциясына сегіз айда 2 мыңнан астам шағым түскен. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 40%-ға көп. Жалақы кешіктіріледі, еңбек шарты бұзылады. Қолданыстағы заңнамада айыппұл көзделгенімен, басты мақсат — қызметкердің бұзылған құқықтарын қалпына келтіру. Алайда бұл процесс барысында жұмысшы материалдық шығынмен қатар психологиялық қысымға да ұшырайды. Еңбек кодексі қағаз жүзінде қорғайды, бірақ іс жүзінде көп адам жұмыс берушіге қарсы шығуға қорқады, әсіресе жұмыс уақытша болса.

Мұнай байлығы халыққа жетіп жатыр ма?

Атырау - бай өңір. Бірақ байлықтың шынайы өлшемі - халықтың тұрмысы. Егер адам жалақы алып, оны түгел жұмсап, қарызға кіріп, баспанаға қол жеткізе алмаса - бұл байлық емес, иллюзия.

Кедейлік — тек ақшаның жоқтығы емес. Бұл — таңдау еркіндігінің, сенімділіктің, болашаққа деген үміттің жоқтығы. Адам демалысқа шыға алмаса, емделе алмаса, баласына сапалы білім бере алмаса - ешқандай «орташа жалақы» оны бақуатты ете алмайды. Мұнай байлығы - тек өндірілген тоннамен емес, халықтың өмір сүру деңгейімен өлшенуі керек.

Әзірге бұл — жай сандар ғана.

Гүлжанат ИСАБАЕВА

Бүгін, 13:43