Болашақ мектебі: Қазақстан білім беру арқылы тұрақтылықты қалай нығайтады

— Қазақстандағы бастауыш және орта білім берудің кепілдік берілген көлемі жүйесінің қазіргі жай-күйін қалай бағалайсыз?

— Ел Конституциясында азаматтардың тегін орта білім алу құқығы бекітілген, сондай-ақ мемлекет мектептердің дамуына белсенді инвестиция салуды жалғастырып келеді.

Білім беру процестерін цифрлық технологиялар белсенді түрде толықтырып жатыр. Бізде электронды оқыту платформалары, электронды журналдар мен қашықтан білім беру жүйелері құрылды.

Осы жылдың ақпан айынан бастап 165 мың қазақстандық педагог ChatGPT — ChatGPT EDU білім беру нұсқасына қол жеткізді. Сонымен қатар, жаңа мектептердің құрылысы жалғасуда және оқушы орындарының тапшылығы мәселесін шешуге арналған бағдарламалар іске асырылып отыр.

Дегенмен, «қала-ауыл» қағидаты бойынша оқыту сапасындағы, инфрақұрылымдағы және Интернетке қолжетімділіктегі теңсіздікті атап өту маңызды. Бұл ретте ауыл мектептері қалалық оқу орындарынан айтарлықтай қалыс келеді. Мектептердің шамадан тыс жүктелуі байқалып отыр, кейбіреулері екі ауысымда жұмыс істеуге мәжбүр, бұл жағдай балаларға теріс әсер етеді.

Мұғалімдердің тапшылығы мәселесі әлі де ауылдағы мектептерде өзекті. Жалақының өсуіне және педагогикалық білім беру реформаларына қарамастан, бұл бағытта осындай мәселе бар. Осы орайда бұл деректер UNESCO және World Bank зерттеулерімен де расталды. Олардың мәлімдеуінше, Қазақстан білім берумен қамтудың жоғары көрсеткіштерін байқатып отыр, алайда жүйенің одан әрі дамуы үшін оқыту сапасын көтеруді және өңірлік теңсіздікті қысқарту маңызды.

— Тегін білім беру мен елдің ұзақ мерзімді тұрақтылығы қалайша өзара байланысты болады?

— Орнықты даму мақсаттары бойынша сарапшы ретінде айтарым, сапалы білім мен тұрақты даму өзара қатар тұрған басымдықтар. 2030 жылға дейінгі жаһандық күн тәртібінің 4-мақсатында сапалы білім беруді қамтамасыз ету басым бағыт ретінде айқындалуы бекер емес. Тұрақтылықты үш өлшемде ажыратуға болады.

Біріншіден, әлеуметтік тұрақтылық. Білімге тең қол жетімділік әлеуметтік теңсіздікті азайтады және қоғамда әділ әлеуметтік құрылымды қалыптастырады. Сапалы білім таңдалған мамандықта жетістікке жетуге және перспективалы мансап құруға нақты мүмкіндік береді, қоғамдағы әлеуметтік шиеленіс төмендейді.

Екіншіден, экономикалық тұрақтылық. Білімді халық әртүрлі салада білікті жұмыс күшін қалыптастырады, бұл экономиканың өнімділігін арттырады және ел экономикасының әртараптандырылуы мен бәсекеге қабілеттілігіне ықпал етеді.

Үшіншісі — инновациялық даму. Мектептегі сапалы дайындық ғылым, технология және кәсіпкерліктің негізіне айналады. Инновация экономиканы ілгерілетеді, халықаралық серіктестіктер орнатуға және халықаралық имиджді нығайтуға әсер етеді.

— Жаңа Конституцияның жобасы білім беру жүйесін одан әрі дамытуға негіз бола ала ма?

— Конституциялық нормалар білім беру саясатын қалыптастыруда іргелі рөл атқарады. Жаңа Конституцияда Қазақстан Республикасының азаматтарына мемлекеттік оқу орындарында бастауыш және орта білім алуға кепілдік беріледі және бұл мемлекеттің ұзақ мерзімді міндеттемелері үшін негіз жасайды, яғни саяси өзгерістерге қарамастан баланың білім алу құқығын қорғайды.

Егер Конституциялық кепілдіктер заңнамалық және институционалдық реформалармен (мысалы, мектептерді жаңғырту, мұғалімдерді даярлау, цифрлық платформаларды дамыту) сүйемелденетін болса, бұл өз кезегінде білім беру жүйесін дамытудың қуатты ынталандыру тетігіне айналады.

— Реформалар мен конституциялық кепілдіктердің үйлесімі Қазақстанның имиджіне қалай әсер етеді?

— Нақты білім беру реформалары мен конституциялық кепілдіктердің үйлесуі елдің ішкі және халықаралық беделіне әсер ететіні сөзсіз. Ел ішінде қоғамның мемлекеттік институттарға деген сенімі артып келеді, әлеуметтік әділеттілік сезімі күшейіп, білім беру дамудың ұзақ мерзімді басымдығы ретінде қабылданып отыр.

Балаларымыздың әртүрлі пән бойынша өңірлік әрі халықаралық жарыстардағы жетістіктерін көріп отырмыз және бұл білім беру сапасының көрсеткіші. OECD және World Bank бағалуына қарасақ, білімге инвестиция мен білім алуға құқықтық кепілдік мемлекеттердің орнықты дамуы мен халықаралық бәсекеге қабілеттілігінің маңызды факторы.

Біз білім берудің жаһандық рейтингтерін көріп отырмыз және еліміздің осыған қатысуы өте маңызды. Халықаралық аренада елдің адами капиталға инвестиция салатын мемлекет ретіндегі имиджі нығаяды, халықаралық серіктестер мен білім беру бағдарламалары алдында тартымдылық артады, сондай-ақ елдің адами капиталды дамытудың жаһандық рейтингтеріндегі позициясы жақсарады.

Айта кетейік, жақында Сыртқы істер министрлігінде ҚР Үкіметі мен Біріккен Ұлттар Ұйымы арасындағы 2026-2030 жылдарға арналған Орнықты даму саласындағы ынтымақтастық негіздемелік бағдарламасының Басқарушы комитетінің отырысы өтті.